گریزگاهی می جویم

     پیش تو

     از خویش

     گریزگاهی برای این دست های خالی از صلح

     تا به ترس های من

     خیره نشوند.

      عصر من

     عصر خشم است و انتقام

     عصر حزب های از هم پاشیده ای

     که آرمان های بی رمقشان

     با خاطرات اعدامیان بی کفن

     در خاک فرو می رود،

     تا ما در هوای آزاد

     به تماشای استبداد بنشینیم.

     عصر من

     عصر تهی دستی ست

     و از شهرزاد قصه گو شنیده است

     هزار و یک شب هم که چشم هایش را ببندد

     هیچ شاهزاده ای

     سراغ پیشانی اش را نمی گیرد.

     گریزگاهی می خواهم

     پیش تو

     از این عصر

     تا به یاد نیاورم

     جهان، جوان نمی شود

     و من به گذشته بر نمی گردم

     و تو،

     که تمام چشم های دنیا را به ما بخشیدی

     و هیچ وقت دیده نشدی،

     یک روز خسته می شوی

     و دستِ حادثه را نمی گیری.

      گریزگاهی می جویم

     تا باور کنم

     هر پروانه ای از مرگ رهایی یابد

     جهان خوشرنگ تر خواهد شد.»

     در تو خانه می گیرم ابر 

     با آذرخشی از سینه ام 

     تا بی نام تر از همیشه 

     سفر کنم.

      «سیروس رادمنش»

 در روزی که پُر بود از هوایی غریب از میانمان پَر کشید و رفت. و امروز یک سال از پرواز آسمانیش می گذرد

اویی که با غزل های عاشقانه سر بلند کرد. و با مثنوی عارفانه زیست. و  با ناگفته هایش آرام به ابدیت پیوست!!

     تو در دهان شعر می مانی

     و مرگ به خود بنازد

     که بر زبان ها حرارتی گرفته و

     چه جانبی زیباتر

    از تو یا چون شما می بیند

     کلمه.

     با خواب خود به هفتگل

     بال های تو منتشر به دنیا شد

     اگر چه پیش از این می دیدی

     نام تو را که می تکانم

     زمین به آسمان شبیه تر است

     چشم هایم که چشمه می شود.

         «هرمز علیپور»

      ايا تبعيديان كوه گمنامى

     اى گوهران نام‌هاتان خفته در مرداب خاموشى

     اى محو گشته يادهاتان، يادهاى آبى روشن

     به ذهن موج گل آلود درياى فراموشى

     زلال جارى انديشه‌هاتان كو

     كدامين دست غارتگر به يغما برد تنديس طلاى ناب روياتان

     درين توفان ظلمت‌زا

     كجا شد زورق سيمين آرامش نشان ماه پيماتان

     پس از اين زمهرير مرگ‌زا

     دريا اگر آرام گيرد

     ابر اگر خالی كند از عقده‌ها دل

     دختر مهتاب اگر مهر آورد، لبخند بخشد

     كوه اگر دل نرم سازد، سبزه آرد

     بارور گردد

     يكى از نام‌هاتان، بر فراز قله‌ها

     خورشيد خواهد شد

     طلوع يادهاتان

     يادهاى آبى روشن

     به چشم ماهيان خسته از سيلاب و

     از باران ظلمت‌ها هراسان

     جلوه اميد خواهد شد

     ايا تبعيديان كوه گمنامى

     ***

     نيست شوقى كه زبان باز كنم

     نيست شوقى كه زبان باز كنم، از چه بخوانم

     من كه منفور زمانم، چه بخوانم چه نخوانم

     چه بگويم سخن از شهد، كه زهر است به كامم

     واى از مشت ستمگر كه بكوبيده دهانم

     نيست غمخوار مرا در همه دنيا كه بنازم

     چه بگريم، چه بخندم، چه بميرم، چه بمانم

     من و اين كنج اسارت، غم ناكامى و حسرت

     كه عبث زاده‌ام و مهر ببايد به دهانم

     دانم اى دل كه بهاران بود و موسم عشرت

     من پر بسته چه سازم كه پريدن نتوانم

     گرچه ديرى است خموشم، نرود نغمه زيادم

     زان كه هر لحظه به نجوا سخن از دل برهانم

     ياد آن روز گرامى كه قفس را بشكافم

     سر برون آرم از اين عزلت و مستانه بخوانم

مسافر پرسید: " تا آزادی چقدر راه است؟"

پاسخ شنید:

          " هزار میدان شهادت!"

مسافر پرسید:

          "شهادت چه می طلبد؟"

          "هزار حلاّج، مـرد!"

          " حلاّج چه حال است؟"

          " هزار دل، عاشقی!"

          "ره توشه چه باید؟"

          "هزار جان، طلب !"

مسافر زیر لب تکرار کرد:

          "هزار جان، طلب، هزار دل، عاشقی، هزار حلاّج، مـرد، هزار میدان شهادت ... "

و باز پرسید:

          " ... و چون رسیدی؟"

پیر گفت:

          " و اگر رسیدی، آزاد شدی! "

 اگــر . . ؟



چه می‌شد اگـر...


 ... به جای يک چهره اخم،


 يک خوشه لبخند؛


 ... به جای يک داغِ سيلی،


 يک حرير نوازش؛


 ... به جای يک گلو بغض،


 يک نغمه؛


 ... به جای يک فرياد خشم،


 يک هلهله شادی؛


 ... به جای يک طومار بی‌حرمتی،


 يک دوستت دارم؛


... به جای يک چماق،

          یک شاخه زیتون؛

 ... به جای يک گلوله آتشين،


     يک گلِ سرخ؛


 ... به جای يک دوزخ دشمنی،


     يک باغ، دوستی


 ... به جای يک رگبار گلوله،


     يک دسته گل؛


 و . . . به جای يک بمباران،


     يک رنگين کمان


              نثار يکدگر می‌کرديم؟


 . . . چه می‌شد؟

     خسته ام از آرزوها، آرزوهای شعاری

     شوق پرواز مجازی، بال های استعاری

     لحظه های کاغذی را روز و شب تکرار کردن

     خاطرات بایگانی ، زندگی های اداری

     آفتاب زرد و غمگین ، پله های رو به پایین

     سقف های سرد و سنگین ، آسمان های اجاری

     با نگاهی سرشکسته، چشم هایی پینه بسته

     خسته از درهای بسته، خسته از چشم انتظاری

     صندلی های خمیده، میزهای صف کشیده

     خنده های لب پریده، گریه های اختیاری

     عصر جدول های خالی ، پارک های این حوالی

     پرسه های بی خیالی ، نیمکت های خماری

     سرنوشت روزها را روی هم سنجاق کردم:

     شنبه های بی پناهی ، جمعه های بی قراری

     عاقبت پرونده ام را با غبار آرزوها

     خاک خواهد بست روزی، باد خواهد برد باری

     روی میز خالی من ، صفحه باز حوادث

     در ستون تسلیت ها نامی از ما یادگاری

     اسفند 72

         آنجا که می آموزی

        از تپش ها ی کوتاهت

        دل دیوار

        فرو می ریزد

        از ماسوله
 
        تا بُن آسیاب

        اسبی به تاخت

        راه فروردین می گیرد

        «سیروس رادمنش 1354»

         « به ياد سيروس  »

            شعر۱)    

        آمد سوار،
        بي زاد ره
        آسيمه سر ،پريشان
        _با خويش در ستيز_
        خشمي در نگاهش
        _ تا ژرفاي دره ها_ و_
        فراز گريوه ها….
        او بود و اسب او
        _آزرده ا ز لگا م_
        …
        بر شانه اش كشيد تفنگ و
        دستي به ماشه برد…چكاند
        رم كرد اسب او _و_
        غريوش ،
        پيچيد در كمر
        پايان مرد بود.
        پايان؟!
        ….
        فرداييان ( كودكان نو آموز اين ديار)
        در طرح هاي ساده خود بر چكاد كوه
        نقش ترا (مزار شريفت) نشانه كنند _ هشتمين نشان _
        در شهر هفتكل

             شعر  ۲)

        غزل های نابت
        چو ان خوشه نورس گندم دیممان

        _در هنگامه رقص و اواز_
        باران و
        باد بهاری
        مدهوشمان کرد
        هنوز برای نگاه عسل بارت
        در پشت تپه های ارغوانی
        به چله نشسته ایم
        ای غزال گریز پا

    (محمد- ارديبهشت 88)

     اگر داغ رسم قدیم شقایق نبود

      اگر دفتر خاطرات طراوت

     پر از رد پای دقایق نبود

     اگر عادت عابران بی خیالی نبود

     اگر گوش سنگین این کوچه ها

     فقط یک نفس می توانست

     طنین عبوری نسیمانه را

                                       به خاطر سپارد

     اگر آسمان می توانست یکریز

     شبی چشم های درشت تو را جای شبنم ببارد

     اگر رد پای نگاه تو را

                                 باد و باران

     از این کوچه ها آب و جارو نمی کرد

     اگر قلک کودکی لحظه ها را پس انداز می کرد

     اگر آسمان سفره هفت رنگ دلش را

                                      برای کسی باز می کرد

     و می شد به رسم امانت

     گلی را به دست زمین بسپریم

     و از آسمان پس بگیریم

     اگر خاک کافر نبود

     و روی حقیقت نمی ریخت

     اگر ساعت آسمان دور باطل نمی زد

     اگر کوه ها کر نبودند

     اگر آب ها تر نبودند

     اگر باد می ایستاد

     اگر حرف های دلم بی اگر بود

     اگر فرصت چشم من بیشتر بود

     اگر می توانستم از خاک

                      یک دسته لبخند پرپر بچینم

     تو را می توانستم ای دور

                                            از دور

        یک بار دیگر ببینم.

        بهمن 72- قیصر امین پور

                  ای پونه کوهسار

                  ای یار، ای یار

                  آستاره و ماهپاره

                   دمید به ره پار

                  وقت است

                  از این غربت خاموش تبارم

                  یکباره به اقلیم شقایق

                   بکنیم بار

                  هی جار....

      در این پُست قصد دارم از شاعر توانایی قوم بختیاری شادروان مرید میر قائد بنویسم . او در خصوص شعر و شاعری می گوید:

من عقیده دارم کار شاعر شبیه به کار زنبور به نوعی تولید و تهیه عسل است و اگر حاصل کار برای مردم شهد و شیرین نباشد، صرفا شاعر بودن وزنبور بودن چه اهمیت دارد؟باور کنید کسی که به حقیقت شعر رسیده باشد، واقعیت های دیگر را هم برای آن می خواهد. مردم و تاریخ را نباید از شعر حذف کرد. هنر شاعری ، تنها خلق ارزش های کلامی ، ابداع عناصر مجرد شعری و شعر برای شعر نیست. این ها فقط وجهی از صور و اسباب در هنر شاعری هستند. چسبیدن شاعر به این لایه از شعر، یعنی گریز آبرومندانه از تعهد و مسئولیت اجتماعی شعر است. دو شعر « هزار ویک » و «کوچ» من از شعرهای دیگرم متفاوت ترند. زیرا دارای پاره ای واژگان و اصطلاحات بومی به گویش بختیاری هستند. کاربرد نام ها و واژه ها و اصطلاحات گویشی – بومی در شعر فارسی اگر به جا و به درستی در تلفیق با ساختار کلامی و بیان شعر صورت گرفته باشد مسلما نه فقط تداعی کننده معانی حسی تر و وسیعتر می شود، که به زبان فارسی نیز عنا می بخشد و هماره تغذیه زبان فارسی از واژگان و اصطلاحات فرهنگ بومی از دیرباز هم معمول و مرسوم بوده است .

شعر «کوچ» اندوهی است از بی کسی در پی (مال کنون) . شما می دانید که از صفات نیک بختیاری ، مهمان نوازی و یکی از خصوصیات آنان ، کنجکاوی و علاقه به پیدا کردن رشته آشنای و یافتن سرنخ خویشاوندی در دیگران است. روی همین علاقه، در قلمرو ایل، هر غریبه و رهگذری که از راه برسد از سوی بختیاری، همیشه و قدم به قدم با این  سوال روبرو است که :

-         چه کسی

-         کم به خدمت رسیدم؟!

-         هی هالو، چه کسی ؟

اغلب این پرس و جوها برای رهگذر ملال آور می شود. ولی شوق بختیاری برای رسیدن به پیوند عاطفی تا حد سماجت ادامه دارد.

شعر مذکور از جایی آغاز شده که خانوارهای عشایر، اکنون در کوچ پاییزه، سرزمین نعمت و فراوانی یعنی ییلاق را رها کرده اند و از مدت ها پیش در راه بازگشت به سوی گرمسیر هستند. در ییلاق، حالا زندگی از تپش و جوشش افتاده است . و همه ی نواحی  و منزلگاه های آن، خلوت و خاموش و خالی از عشایر است . به طوری که یک نفــر حتی در آن باقــی نمانده اســت تا از یک غریبه و یا رهــگذر سوال کند : چــه کســی؟ مضمون شعر، به گسستن پیوندها و زوال رابطه های انسانی، در جوامع شعری و عشایر امروز نظر دارد.

             «کوچ»

      چاله های بی تش ودی

     وارگه ها

     بی پر و می

     برف زرده

     گره از تنهایی

     کرده از بغض اش ، باز

     جغ زنگوله

     گله

     عوعو سگ

     ازشتاب و هی هی –

     خستگی را زده پی.

     ...

     بر فراز چل و سنگ

     همنوایی نکنید

     با کوکو ونگ

     طافه طافه بزنیم از کوه

     بنگ!

     صف مالا رفتند-

     کوچ کردند

     به ییلاق غروب

     هیچ کس نیست بگوید

     چه کسی؟

 شعر « هزار ویک » با زمینه ای تراژیک حاکی از باورها و اعتقادات بومی به موضوع صید و صیادی است.پدر بزرگ من به نام (ملا باز علی) در واقع، تقریبا 140  سال پیش از این به هنگام شکار ، روزی با چنین واقعه شومی مواجه گردید. او، در میان جمعی از خویشان و بستگان خود، میرزا و مکتب دار عشایر بود.به روایت پدرم و بزرگان فامیل، پدر بزرگ در عین حال، صیادی ماهر و بی مانند هم بود. تا آن زمان تعداد بی شمار شکار کوهی صید کرده بود. می گفتند:

         می آید

         آرام آرام

         با دامنی پُر از شکوفه

         از لابه لای جنگل وحشی

         وقلب باغچه ها

         از خیالش مالامال

         بهار!

          فصل درنگ عاطفه

         در کوچه باغ

         تنهایست!

تا ساعتی دیگر بهار مهمان تمام خانه های شهر می شود. تمام خانه های شهر، حتی خانه هایی که زمستان دیوارهای آن را به کناری هل داده است . و اهالیش سرما را تا بُن استخوان جا داده اند.

 این رسم بهار است که وقتی از راه می رسد باید راه را باز کنی تا عبور سبزش مجال اکنون را به چراگاه دیگری هدایت کند. جایی که مثل دیروز نیست وشاید هم مثل فردا نباشد. اما برای لحظه ای تو را بهاری می کند آنقدر که دلت می خواهد لباس های نو بپوشی و در مقابل آینه با خودت حرف بزنی و مثل حاجی فیروزها سیاه شوی و در چهارراههای بزرگ زیر نور چراغ راهنمایی بزنی زیر آواز و کمر خُرد شده ات را با بار زندگی بچرخانی ، بچرخانی تا سرگیجه پشت چشمانت بنشیند وهمه چیز معکوس در مقابلت رژه برود.

بهار آمده است باید امیدوار بود. این یک رسم قدیمی است یعنی هم بهار از روزهای بسیار دور طبیعت به ارث رسیده است و هم امیدواری در بهار سوغاتی است که از پدران بزرگان پدر بزرگانمان برای ما به یادگار مانده است .

و چقدر بهار خوب است . بهار در تمام خانه های شهر حضور دارد، تمام خانه های شهر. و تو چقدر دلت می خواهد که سیب بی تاب را از میان ظرف آب برداری و با همه وجودت گاز بزنی. بهار تازه از راه رسیده مبارک. بیا با من « یا مقلب القلوب و الابصار » بخوان و رو به آینه در جیوه های خشک شده اش بخندیم.

راستش را بخواهید دلم می خواست همین حالا آسمان یک دنیا باران بهاری روی سر تو گریه می کرد و تو چرخ می زدی لابه لای دانه هایش و خیس می شدی و با صدای بلند می خندیدی، می خندیدیم که بهار آمده و باران را به ما هدیه داده است .

سلام بهار ! حال همه ما خوب است . اما تو باور نکن

      و پرنده گفت:

     چه بویی

     چه آفتابی

     آه

     بهار آمده است

     پرنده از لب ایوان پرید

     مثل پیامی پرید و رفت

     پرنده کوچک بود

     پرنده فکر نمی کرد

     پرنده روزنامه نمی خواند

     پرنده قرض نداشت

     پرنده آدم ها را نمی شناخت

     پرنده روی هوا

     و در فراغ چراغ های خطر

     در ارتفاع بی خبری می پرید

     و لحظه های آبی را دیوانه وار تجربه می کرد

     پرنده،

     آه،

     فقط یک پرنده بود

           « فرخزاد»

     اسبان بي سوار

     به اندوه جهان برمي گردند

     آيا سهم تو از ماديان تاريخ

     دوباره يك شيهه خواهد بود؟

     سكوت مي كني و جهان تصوير ما را از آيينه ها برمي دارد

     و مرگ را به نشاني ما پست مي كند

     ما هنوز

     دموكراسي را از راست به چپ مي نويسيم

     كه رنج آب و علف را فراموش كنيم

     تا ساعت از صداي سين عقربه دارد

     و تقويم پر از خواب هاي سنگين ماست

     جهان به شكل گورهاي مجهول مي سوزد

     ماه با پيراهني پاره

     از ميان مردگان بي خاطره مي گذرد

     نه اسب نه اصل

     ما از آسمان افتاده ايم

     تنها گريه ها بر ويرانه ها ايستاده اند

     مگر چند خورشيد از گيسوان تو گذشته است؟

     اين همه قناري

     از زرد سالي ماست

     ما كه گلخند كودكان

     از پنجره هامان گريخت و

     نمرديم

     از آن همه بهار

     حرفي براي گريه نمانده

     يكي بيايد

     حروف نام ما را بر اين مقبره ها ميخ كند

     تاريخ خروس پيري ست

     كه نه صبح گنجشك را نعل كرده و

     نه عصر كلاغ را...

     مگر اسب هاي پير به كيفر تاريخ جوان شوند....

اما ظهرها وضع فرق ميكرد چون نه خبري از خنكاي شبانه بود و نه آسمان پر ستاره و از همه مهمتر كسي جرات نگاه كردن به آسمان را نداشت!! زيرا خورشيد چنان بي مهابا مي تابيد كه انگار پنج خورشيد در حال تابيدن است تابشي كه استخوانهاي آن مردم را نيز برشته بود.در آن اوضاع دروازه استراحتگاه نيم روزي و البته ايده آلي بود.با توجه به نوع ساختمان دروازه و دريچه هاي كوچك تعبيه شده روي ديوارهاي آن (در دوسمت ديوار روبروي يكديگر)اگر بادي هر چند اندك در جريان بود ايجاد كوران ميكرد و اهالي روستا ابتكار بخرج داده وبا قرار دادن خار و خاشاك خيس درون دريچه ها سعی در خنك کردن باد داشتند.

برزو در حالي كه مقداري (بقول خودش پوشاله)براي قراردادن در دريچه ها جمع كرده بود رو به پرويز كرد و گفت: {هوي پرويز يكم اوو بريز منه دول بيار}(5).برزو بعد از جاسازي خاشاك درون در يچه ها مقداري آب روي آنها پاشيد و با فيگوري خاص گفت: {يونم سي يو- كولر اووي آ برزو} (6) ودر حالي كه به پشت دراز كشيده بود دستها و پاهايش را به اندازه اي باز كرد تا به نقاط غير قابل دسترس هم هوا برسد.

وزيدن باد هم مزيت داشت و هم دردسر اگر باد تند مي وزيد آب خاشاك سريع خشك مشد و ميبايست مجددا" خيس گردند كه اين آب پاشي با رخوت چرت ظهرانه جور نبود و اگر هم باد كم بود ويا اصلا" نمي وزيد، كولر اووي آ برزو بدرد آب هم نميخورد. كلا" تابستان گذشته باد آنچناني با خود نداشت.

از آن طرف پرويز كه به علت دراز كشيدن برزو جلوي دريچه ها از اندك هواي جاري نيز بي نصيب بود حسابي شاكي شده بود وبراي اين كه خيلي هم به برزو خوش نگذرد سعي در شكستن سكوت داشت و دنبال بهانه اي مرتبط با وضع موجود بود تا شكستن سكوت را توجيح كند، و گفت: {يادته سي باد زيدن خرمنا هم يا باد نبي يا بادس چپ بي} (7) ودر حالي كه سعي ميكرد در همان حالت دراز كشده آرنج دست چپش را نگاه كند ادامه داد:{ يادته عاموم جونبخش عصبانيو بي جنگر پرد كرد به مو كرومه اشكند؟} (8) برزو بين مرز چرت و بيداري با چشماني بسته در تاييد حرفهاي پرويز بدون باز كردن دهانش با صوتي معترض با يك <هوم> او را به سكوت وا داشت.ولي پرويز كه اعتراض دوري از دريچه ها را فراموش كرده بود و به ياد خاطرات گذشته افتاده بود با تن صداي پايين تري ادامه داد:{ اما سي بردن غله ها منه انبار كيف كردم دسم به نام بي} (9) {لا مصب عاموم مر ولكن بي به بووم گود ار نتره چي سنگين بلند كنه اقلن ايتره لووه بگره،!!} (10) پرويز در حالي كه با دست عرقهاي گردنش را پاك ميكرد پوزخندي زد و گفت: {يادته سي كيل كردن غله ها وا سیدال بدبخت چه كردن بار اول كه غله هانه كيل كرد چل و سه لگن بي اما باردوم چل  لگن ووبي، هولوم نجات جيته سیدال بدبختنه گرد و بس گود تو حتمن موقع كيل كردن غله يه بادي در كردي كه بركتسون كم وبيد! فقير آبروس رخت} (11) پرويزهمچنان با آب وتاب مشغول مرور خاطراتش بود كه با صداي مادرش به خود آمد: پرويز،ابرام يكي تون اي سگ بي صحابه بزنه بري- تمام مشكانه نجس كرد.

سگها براي فرار از گرما زير فضاي اتاقك مانندي كه مشكهاي آب روي آن قرار داده ميشد می خزیدند و چون با نشت آب از مشكها فضاي ياد شد همیشه مرطوب بود سگها از هواي خنك پيرامون مشكها لذت ميبردند و هر چند وقت يكبار با حركتي سريع مگسهاي مزاحم را با دهان شكار ميكردند و اين كار براي آنها بيشتر شبيه تخمه شكستن بود.به همين علت معمولا" ظهرهاپاتوق سگها  انجا بود.از آنجایی که این محل برای اهالی روستا نقش یخچال را نیز داشت معمولا" دیگ ماست ،دوغ و قوطی پر از کاه مخصوص تخم مرغ ها را در آن محل نگهداری میکردند و گاهی هم مشكي اطراف آنها روی زمين گذاشته میشد و اگر به هر علتی درب آن که معمولا" ار تکه پلیتی تشکیل میشد باز میماند سگها براي خنك شدن، خودشان را به آن ميماليدند و همين باعث عصبانيت بي بي نارنج مادر پسرها شده بود.

پرویز برای دور کردن سگ سنگی برداشت ودر همان وضعیت درازکش به طرف او پرتاب کرد ولی از بخت بد او سنگ تغییر مسیر داده و محکم به درب پلیتی جا مرغی برخورد کرد.این برخورد باعث ایجاد صدای مهیب از درب پلیتی و ادغام آن با صدای مرغ و خروسهایی شد که زیر سایه در حال چرت زدن بودند.صدایی که شدت آن برای پراندن برزو کافی بود.پرویز زیر لب گفت:{ ای بووم ای} و در حالی که از ترس برزو از جا پریده بود، با گفتن بچه چه ایکنی، تظاهر به این کرد که این کار ابراهیم برادر کوچکشان بود.برزو که بقول خودش شصت متر از جا پریده بود در حالی که فقط سر و گردنش را بلند کرده بود گفت: بچه و زهر مار، تخم سگ مر نی بینی بخووم؟! سی چه ز جات بلند نی بویی، مر زوییدی؟! پرویز که تا آستانه دروازه از برزو فاصله گرفته بود به آرامی گفت: به مو چه که تو نتری بخوسی! آدم ار بخوو بوی توپ هم بیارس نی کنه!!!

برزو که خوب میدانست قبول خواب بودن در آن هوا برای هیچکس باور کردنی نیست برای رفع تشنگی و قطع کردن غرولندهای ظهرانه همانطور که آب دول را سر میکشید از بین پایه و بدنه دول پرویز را در قابی کشیده میدید زیر لب گفت: سی کن لیقشه (نگاه کن قدش را) و در دل خوشحال بود که برادر کوچکترش برای خود مردی شده است.

«برگردان بعضي جملات به زبان فارسي »

1-اگر بدونم كدوم يكي ستاره من است .

2- اگر ستاره اي داشته باشم

3- با لگد شكمش را نواخته بود

4-پهلوهايش را سوراخ كرده بود

5- مقدار آب در دولچه بريز و بياور

6- اين هم براي اين- كولر آبي آقا برزو.

7-يادت هست براي باد زدن خرمنها يا باد نبود ويا اگر هم بود باد مخالف بود.

8- يادت هست عمويم چنگك را به من پرت كرد و آرنجم را شكست؟!

9-(اما براي حمل محصول به انبار دستم در گردنم بود)

10- لامذهب عمويم به پدرم گفت اگر نميتونه چيز سنگين بلند كنه لااقل ميتونه دانه ها وخاشاك باقي مانده در گندم ها را جدا كند. مگر ول كن بود!!

11-يادت هست براي اندازه گيري محصول با سیدال بدبخت چكار كردند بار اول محصول چهل و دو لگن بود اما با دوم چهل لگن شد و داييم نجات گلوي سیدال بدبخت را گرفت به او گفت حتما" موقع كار بادي در كردي كه بركت محصول كم شد! بيچاره آبرويش ريخته شد.

       بر هاشورهای آبی کوه

       بغض های جاری کارون

       شرجی را در پنج منزلی بر جا نهاده ایم

       و بستر سبز کرفس ها و موسیرها را

       به پوزارها وعده داده ایم

        پونه ها

       در رخصت عجول نسیم رود

       ایل را تعظیم می کنند

       به هنگامی که

       عبوری مغشوش

       گله های ساکت ماهی را

       در امتداد سرد گُدار می راند

       برادرم بر کهر

       حماسه ی سبز روستایی را

       تا سایه سار چند بلوط

       از نی لبک کهنه ای بر کوه می دمد

       سبیل های بورت برادر!

       بافه های زرد برنج جانکی را اقرار می کنند

       چاله را هیمه بیشتر باید

       من تا سحر

       از کتری سیاه

       چای می نوشم

       و اشکفت ها را از «یار یار» لبریز می کنم

       -خورجین بسته دل

       چندی ست از غصه سنگین است

       در بازتاب حنایی آتش

       گونه هایت گلنار!

       ترجیع بند ترانه کوچ است

       چقدر مانده

       تا رنگ صبحگاهی گَله و لرزش اهرام سینه ات!

       خلخال هایت را ببند

       گیوه هایت را برکش

       تا آخرین دره

       تا آخرین قلعه

       تا آخرین درخت سبز

       ...

       هنگام رفتن است

       لب های برفی کوه فریاد می کنند

       تصویر صوتی ایل

       در انعکاس آینه ممتد

       آهای... آهای

       بازت... بازت

       سلام... سلام

     اسم تو قشنگترین قصه برای گفتنه

     اسم تو قشنگترین قصه واسه شنفتنه

     غنچه ی نجیب اسم تو روی باغ لبم

     بهترین غنچه لذت واسه شکفتنه

     تو چی هستی؟

     تو چی هستی که تماشا کردنت

     مثل پَر به آسمونه گشودنه

     تو کی هستی؟

     تو کی هستی که تمام لحظه ها

     بی تو بودن مثل با تو بودنه

          ‹ ایرج جنتی عطائی›

زندگی زمانی به واقع زندگی است که جویبار ترانه از میان آن بگذرد . نیروی نغمه و ترانه انسان را از خدا سرشار می سازد. هرچه بیشتر نغمه ساز کنی و هر چه بیشتر ذره های خاک خود را در آن جویبار؛ رقصان و غلتان کنی. ذره های تیره وجودت در نور دریای کُل روشن تر خواهد شد. آنگاه بیشتر به رازهایی که پیرامونت را فرا گرفته اند پی خواهی برد. و من معتقدم که کوشش هماره برای بهتر شدن؛بهترین شیوه زندگی است.

نوشتن همواره از امور مورد علاقه  من بوده و هست. و موفقیت در این راه برایم میسر نگشت مگر با تولد وبلاگ بن آسیاب. آری امروز 23 دی ماه است و وبلاگ بُن آسياب وارد سومين سال تولد خود شد . و دختر بُن آسياب بسيار مفتخر است كه در اين سال ها با دوستان و همراهاني گرم و صميمي آشنا گشته؛ همراهاني كه هيچ گاه لطف و محبت خود را از او دريغ نداشته اند. و او آموخت از آنان هر آنچه را كه خود نمي دانست.

اميد كه در پناه حضرت حق اين دوستي ها همچنان گرم و صميمي تداوم يابد.

هر قوم را فرهنگی است که ریشه در عمری به درازی زیستمندی آن قوم دارد. هر چه عمر درازتر باشد .درک و دریافت زندگی آغازین آن قوم دشوارتر و گستردگی افسانه ها و اساطیر آن افزون تر خواهد بود.

فرهنگ اسطوره ها، نه تنها از دید زیبا شناختی که از نظر گاه تاریخی نیز اهمیت فراوان دارد. بی داشتن چنین داستان های شگفت و ره بردن به درون مایه آن ها، راه رسیدن به چگونگی زندگی، باور و شناخت مبارزه زیست بخش و زیستمند انسان های دیرین دشوار می نماید.

تاریخ از درون اسطوره هاست که واقعیت ها را دست چین کرده و به بیان زندگی انسان های نخستین نشسته است. از راه تجربه و انتقال است که می توان به بالشمندی فرهنگ قومی و فراقومی دست یازید و به اندوخته های آن افزود.

فرهنگ اسطوره ای ایران زمین با دامنه گسترده، شگفت و زیبایی های نهفته در درون آن و با همه فراز و فرودهایش هنوز ناشناخته مانده است. درهم آمیزی اسطوره ها در ملت های گوناگون، بیانگر زبان مشترک اسطوره ها و گستردگی این بخش از فرهنگ انسان هاست. افسانه هایی که هم امروز پندارگونه رخ می نمایند. روزی به گونه اسطوره در باورها ریشه ای گسترده داشته اند. شیوه زبان به زبانی دگرگونی برخاسته از آن در اساطیر و افسانه ها فزونی و کاستی پدید آورده و در هر منطقه شکل ویژه، گاه ناهمساز با منطقه ای دیگر را به دست داده است. همسانی و همخوانی پاره ای از اسطوره ها و افسانه ها در اقوام و سرزمین های مختلف بیانگر ارتباطی است که از سالمندی آنها سرچشمه می گیرد.

بختياري سرزمين افسانه اي ايران زمـیـن است. که داراي فلکلوري بسيار غني است. با این مقدمه کوتاه در خصوص فرهنگ اسطوره ها ابتدا قصد دارم به مرور سرگذشت تاریخی قوم بختیاری بپردازم . و بعد در پُست هـای آینـده در خصـوص افسانه ها و اساتیر و فرهنگ شفایی و نوشتاری این قوم سخن بگویم .

این قوم يکي از بزرگترين و اصيل ترين اقوام ايران زمين به شمار مي آيد. بختياري‌ها، بعنوان بخشي از «لر»، بگواه ده‌ها نشانه و نماد و نيز با استناد به پژوهش‌هاي پژوهشگران و بَركنار از گفته‌ها و نوشته‌هاي كودكانه و گاه ابلهانه‌ي برخي نويسندگان مطالب تاريخي ، از اقوام ريشه‌دار ايراني (آريايي) هستند. گويش، باورها و عادت‌ها و رسم‌ها و چهره و رخساره و و... ايراني بودن آنها را همچون كردها و شبانكارگان و ديگر كوچندگان، شهادت مي‌دهند. اقوام لر با در نظر گرفتن نوشته‌ها، سنگ‌نگاره‌ها- آثار باستاني، اسناد محلي (قباله‌ها) و يادمان‌ها و يادها و خاطره‌هاو افسانه‌ها و اساتير و داستان‌ها از پيش از يورش تازيان، در سرزمين بهم پيوسته‌ي كنوني خود- لرستان- خوزستان شمالي- كهگيلويه و بويراحمد- چهارمحال و بختياري- بخش‌هايي از استان‌هاي بوشهر- فارس- اصفهان و مركزي و استان لرستان و استان ايلام، و نيز در جاهاي پراكنده‌ي ديگري كه بعدها توسط حكومت‌ها كوچ داده شده‌اند (از دامنه‌هاي جنوبي البرز در قزوين و ساوجبلاغ تا سواحل هميشه پارسي درياي پارس در بوشهر و از مرزهاي غربي تا گيلان غرب و غرب شيراز و اصفهان و قزوين و جنوب شرق كرمان) زندگي كرده و مي‌كنند.

اگر كوچ بزرگ اقوام ايراني را، آخرين كوچ در نخستين سده‌هاي هزاره نخست پيش از ميلاد باور داشته باشيم، «لر» يكي از زير تيره‌هاي قوم پارس مي‌باشد كه بهمراه اقوام و تيره‌هاي ديگري در مجموع «پارس‌ها» را تشكيل مي‌دهند.

ميدانيم كه اقوام ايراني ماد و پارس (به ويژه) در كوچ بزرگ خود به سرزميني كه بعدها ايرانش نام نهادند با مردماني بومي با تمدن بسيار پيشرفته- اما پير و كم جان- از جمله ايلامي‌ها برخورد كردند كه احتمالاً به علت همين ضعف و پيري، بدون درگيري پذيراي آنها (پارس‌ها و مادها) شدند.

يادمان‌هاي بسيار، به ويژه در شهرستان ايذه و شمال ارگان (در شمال بهبهان) و آثار بسيار در سرزمين گسترده‌ي ياد شده و بويژه كهگيلويه و پژوهش‌هاي تاريخي مورخان، گواه غني بودن آن فرهنگ است. در نتيجه پارس‌ها و مادها- در محدوده اين نوشتار، لرها- علاوه بر فرهنگ پربار خود، عمدتاً بر مدار شبانكارگي و دامداري، از فرهنگ غني ديگري كه عمدتاً استوار بر شهرنشيني بود متأثر گشته، نسبت به اقوام ديگر متشخص‌تر و متمايزتر شده‌اند.

لطفا ادامه نوشته را با کلیلک بر روی گزینه (ادامه مطلب) مطالعه نمایید.

هر چه از روشنی‌ و سرخی داریم برداریم

در کنار هم بنشینیم و بگذاریم که دوستیها

سدی باشند در برابر تاریکی‌ ها

بنشینیم و شاد باشیم و بگوییم و بخندیم

و بگذاریم هر چه تاریکی است

هر چه سرما و خستگی‌ است

تا سحر از وجودمان رخت بر بندد

تا صبح شب یلدا بیداری را پاس داریم

و سرخی انار را اسلحه سازیم برای نبرد با ظلمت

تا صبح راهی‌ دراز است

جشن یلدا، جشن زایش مهر است. نیاکان ما می دانستند که از آغاز دی ماه، روزها به تدریج بلندتر و

شب ها کوتاه تر می شود و خورشید هر روز بیش تر در آسمان می ماند و نور و گرمی می پراکند. از این

روی در آخرین شب پاییز ( درازترین شب سال ) و پیش از آغاز نخستین روز زمستان، برآمدن « نخستین

پرتوهای خورشید تابان » را که « مهر » می نامیدند ، به عنوان لحظه « زایش  مهر » جشن می گرفتند

که جشن « یلدا »  و یا جشن « شب چله» نامیده شد. در باور پیروان آیین مهر، سرو درختی است که

ویژه خورشید و زایش مهر است؛ درختی که همیشه سبز و با طراوت است و در برابر سردی و تاریکی

پایداری می کند. از این روی سرو نماد مهر تابان و زندگی بخش و نشانه نامیرایی و آزادگی و پایداری در

برابر نیروهای مرگ آور بود. از این روی در شب زایش مهر ، « سروِ مهر » را می آراستند و هدایایی در

پایش می نهادند و با خود پیمان می بستند که برای سال دیگر  نیز سرو همیشه سبز دیگری بنشانند.

     « مرده بر اسب»

     به چرخشی کوتاه

     ببین که مرده ام بر اسب

     با نفس هام، خشکیده در بوی خیس یال

      گاو زبانی بر اسب ام بگذار

     و

     گورم را بپوش از سِم های پیگرد:

     از شانه ی تکیده ، رو برگیر

     نگو کیستی!؟

     از گردونه می دانم

     که تاریک می کند

     نام های روشن کوه را

     از غبار پلک ام می شناسم

     جهان چه بود

     جز ارابه ای

     که دنبال می کند؟!

     « زمستان 58 »

     «در خواب های بی سپیده ی دل»

     از ارتفاع لاشه ام 

     چرخ کرکسان پیر

     لذت بنفش این انجام را

     همواره

     دلپذیر تر می کند

     که در خواب های بی سپیده ی دل

     آویزه ی ترانه ای

     ستون از خون می کشد و

     نمیداند

     ستاره ی عاقبتم

     دیرگاهی از خاطره رازهایم

     گذشته است

     اکنون از خفته ترین دریاها

     صدای سنتا  را

     می شنوم .    

دکتر اردشیر صالح پور :

از آن شکوه و هیبت و هیئت ایل تنها یک صدا باقی مانده بود که آن هم از ما دریغ شد. ما تباری هستیم از کُه ورسته که تاریخ شفاهی ما به نوای سازها و نغمه ها و سوگینه ها و آواهای اجدادی نیاکان زنده مانده است.

موسیقی یعنی صدا و صدا یعنی فرهنگ و زندگی. قومی که ترانه و موسیقی ندارد، زنده نیست. بختیاری برای مانانی و ماندگاری اش راهی جز تکیه بر فرهنگ و استراتژی فرهنگی ندارد. والا دیر یا زود در روند پرشتاب تهاجمات عدیده فرهنگی مستحصل می شود و نسل های آینده بوئی از این فرهنگ نخواهند برد.

بسیاری از سنت ها و رسم و رسومات زندگی عشایری دستخوش تحولات تازه شده اند. ما دیگر آن کوچندگان وارگه های بهاره پاییزه نیستیم. ما در دنیای تازه ای گام نهاده ایم و سقف کوتاه آپارتمان ها، آسمان پرستاره ایل را از ما دریغ می دارد. و طبع سرکش و کوهستانی ما روز به روز محدود و محدودتر می شود. و مناعت طبع را از ما می گیرد.سرافرازی را از کوه ها آموخته بودیم و فروتنی و تواضع را از عمق دره ها و وسعت نظر و بی کرانگی را از صحراها و دشت ها....

اکنون به ناگزیر به کوچ پاییزه و مال وازیر فرود آمده ایم. غریب و فروتنانه!  ودر این خموشی کرناها تنها صدای راستینی که هویت حیاتی ما بود غریبانه به خاموشی نشست. به راستی و حقیقت، نوای بهمن علاءالدین صدای راستین بختیاری بود. صدایی نظر کرده  که از چشمه جانش می جوشید. و گویی از موهبت و فره ایزدی برخوردار بود.صدایی ژرف اندیش و لطیف که بهونی و سیاه چادر را می دانست. که مهر همه فرزندان ایل را از هفت و چهار در خود جای می داد. والبته مهمان غریبه نیز حرمت و جای و منزلتی داشتند. چنان که رسم و آیین بختیاری است.

 هر که از زلال چشمه صدایش جرعه ای نوشید،سیراب شد و تشنه تر باز آمد. نوایی که یادآور کارون بود و کُه و دشت و چشمه سار، صدایی که از پاکی چی آسمون بود. او با صدایش فرهنگ بختیاری را منزلتی رفیع بخشید و تا قله های اوج و افتخار بالا کشید. صدایش هر موجودی را محسوس می کرد و هر محسوسی را موجود...

خواند از عشق و هجر و تنهایی و جوانان بختیاری با صدای او عاشق می شدند و در عاشقانه هایش همواره از عشق و وفا سن ساز کرد و با حنجره تغزلش از بی وفایی روزگار و حماسه ها نالید . گمگشتگی های ایل را باز خواند و هویت بخشید . خواند و باز آورد به گفت و لفت نوایش... صلابت شعر، سلامت لهجه و نغمات خاطره برانگیز و صدایی بی نیاز از هر چیز دیگر...

      «در سوگ علاء الدين»

     بريزين بختياري هرسِ وا خين

     نياهه دي به دورون چي علاء دين

     بِزَن وا سَر خَوَر كُن ايلُ و مالهِ

     بگو ساز چپي زَنِ ميشكالِه

     بگو زنگل سُرو خونن سُرو غَم

     تمام بختياري بيده ماتَم

     وُلات آسماري تابه كُهرنگ

     عزادارِت هِدِن چالنگ و هفت لنگ

      هُني منديرِ تن سُلطان آواز

     بيايي تا بخوني كوگ تاراز

     عَجَب رَسمي زَمونه نهاد بُنياد

     كُري كه رهد به غُربت ايره از ياد

     زَمونه، پِركُ و بالم اِشكنادي

     تَش بي دي مِنِه جُونم نَهادي

     خَوَر دادن به شَو ايل شُلو كِرد

     غريبي مُردَنِنت داغمونِ نوكِرد

     دِلُم هر شو خدا كِردِه خيالت

     بِنم وا بَردِ شيري سَر مَزارِت

     وُلاتت لالي يا مالِميرِه

     چغاخور لايِقِ او بَردِ شيره

     تو بهمن،لايِقِت خاكِ وطن بي

     مَزارت مَحفِلِ اهل سُخن بي

     دريغا ديدنت رَهد تا قيامت

     بريم تي كي بِگُيم سَرتون سلامت

     فرهادي تاج گل اَرسِيت اَچينهِ

     دِلِس چي دَشتِ لاله پُر زِخينهِ

     «علي فرهادي بختياري  »

تنها نشسته ام و به افقی تکراری خیره مانده ام . خاطرات دور آرام آرام جلو و جلوتر می آیند و از کنارم عبور می کنند. به باغچه نگاه می کنم . گلهای سرخ عطر خود را به روی من می پاشند. دلم می گیرد گویا کسی می خواهد پنجره را ببندد. گویا کسی می خواهد بال گنجشکان را تحریف کند. سقف روی سرم سنگینی می کند. شانه هایم تحمل هوا را هم ندارند.

چقدر آفتاب کشدار می تابد. چقدر روز رقیق است . و من چقدر دلم می گیرد!!  انگار کسی می خواهد فردا را با خود ببرد. انگار کسی می خواهد  آسمان را از من بگیرد. روزهایم تندتند هاشور می خورد.  واتاقم می خواهد از درد فرو بریزد.

در این صبح خسته ای که به کبودی می زند و حوصله کلمات سر رفته است می خواهم در ستایش تو آواز بخوانم . می خواهم آن قدر قد بکشم که ستاره ها روی شانه هایم بنشینند . می خواهم از شیشه ها زلال تر بشوم.

کاش می دانستی که بی تو بغض روی بغض انباشته می شود . کاش می دانستی که فرصت ها چونان شهاب می گذرد و انسان به پلک بر هم زدنی پیر می شود. آن قدر پیر که عشق را  و دوستی را هجا نتوان کرد.

می دانم که در برابر بزرگی روح تو چیزی در خود ندارم .می دانم این واژه های مطنطن حرفی برای گفتن ندارند. اما بگذار دمی در گوشه چشمان تو بیاسایم.

 ای کاش آفتابی بر روح قطبی من فرو بیاید. ای کاش مرا نگاه تو نصیبی هر چند اندک بود. و ای کاش دلم این قدر کوچک نبود.

ثانیه ها در پی هم می دوند. و باغچه ها پژمرده می شوند. کاش ها ترک بر می دارند. لباس ها کهنسال می شوند و تاقچه ها از یاد می روند. و من همچنان دلتنگ می مانم. آیا غربت مرا پایانی هست؟ آیا کودکان فردا زنی را که پیوسته در میان باران قدم می زد و مهربانی تو را می سرود به خاطرخواهند آورد؟

با من به آن ستاره بیا

به آن ستاره ای که هزاران هزار سال

از انجماد خاک و مقیاس های پوچ زمین دور است

و هیچ کس در آن جا

از روشنی نمی ترسد.

(فرخزاد)

این باران است که پرشتاب بر شیروانی نیمه شب می بارد یا دل نازک من!

این روح خسته اشیاست که در فاصله عشق و آینه متوقف مانده یا دست های غمگین من!

دوباره شب پنجره ها را خاموش کرده است و نمی دانم که چرا در این تاریکی مطلق که خیابان ها هم خوابیده اند قلم به دست گرفته ام و  واژه ها را به زور بر گُرده سپید کاغذ می نشانم.

چقدر بادبادک ها دل نازک شده اند! چقدر کبوتران سکوت می کنند. و من چقدر خسته ام !! خسته از صداهای رنگارنگ، خسته از دود وآهن وسرب.خسته از این حروف ساکتی که جز به مدد تخیل من معنا نمی یابند. خسته از این دنیای خاکی ، خسته از همه چیز از همه کس .

بودن مصیبت عظیمی است. ای کاش آن نور آسمانی مرا از شاخه بودن می چید. و دست بی حوصله ام را به ابدیت می رساند.

خدای من! تو می شنوی سخن هایم را و می بینی گر چه واژه هایم به رنگ روزند اما طعمی از خاکستر دارند.  اگر راه حیا را مى‌پیمودم از خواستن و دعا كردن هراس داشتم.  ولى آن گاه كه شنیدم گناهكاران را به درگاهت فرا مى‌خوانى، و آنان را به بخشش نیكو و ثواب وعده مى‌دهى، براى پیروى ندایت آمده ام و به مهربانى‌هاى مهربان‌ترین مهربانان پناه آورده ام.

خدایا یاریم کن تا حقایق وجود را ببینم.و پستی دنیا و ناپایداری روزگار را همیشه در نظرم جلوه گر ساز تا فریب زرق و برق عالم خاکی مرا از یاد تو غافل نکند. 

 انالله و انا الیه راجعون

                    « دیگر گل شعر نمی روید»

                    بُن آسیاب تار گشته

                    و راهها و گذرهایش تهی

                    و پژواک ها در آن

                    چونان روزهای پاییزی

                    یکدیگر را پاسخ می گویند

                     باد

                    در میان تپه ماهورها

                    مویه سر داده

                    و با طنین اندوهناک خود

                    می گوید:

                    سیروس شعر ناب!

                     با کدام گلوی پُر بغض

                    شعر می سرودی؟

                    که آیینه وچراغ

                    مرگ را ملامت می کنند

       چه کسی می گوید که انسان پرواز نمی تواند؟ پرده خیال که فرو می افتد، ذهنیت بین آسمان و زمین پنجره می شود. تو پَر باز می کنی، اوج می گیری، چرخ می زنی و دوباره لب تاقچه خیال باز می گردی تا آرام به سرزمین زندگی و واقعیت قدم بگذاری. اما امروز و در غم فقدان جانکاه سیروس دلمان می خواهد همچنان در پرواز باقی بمانیم! چرا که در توانمان نیست باور فقدانش . و به راستی چگونه باور کنیم سکوت و سکون نجوای عارفانه شعرهایش را، چگونه باور کنیم از تپش افتادن دل دریایی و خاموشی فروغ دیدگان پر مهرش را.

   آه نگویید، نگویید از رفتن، که سخت است بگویم:

    در پای درخت کُنار

   سیروس را بر خاک می گذارند

   و از آسمان هفتکل

   خاکستر می بارد 

 خاکسپاری زنده یاد سیروس رادمنش - «شهرستان هفتگل، عصر روز سه شنبه 19 شهریور ماه ۱۳۸۷»

در آبی ترین نگاه افق که زمانه درتصویر کالبد روحت، میتوان راز نگاه هایی را به نظاره نشست که در عمق لحظه ها، دست در دست، به جستجوی نفسی از نای خویش که در لای لالایی های کودکانه دختر همسایه گم شده است، می گردد.

گمی میان باورها و لبخند ها که از سر ناچاری و گذران عمر در تاریکی درختان ملول روزگار پی ردی مکرر خواهد گشت. که شیهه اسبان در نفس های روح، آدمی را از انزوا به برون خواهد برد. برونی که ساخته خویش نیست و البته روح نیز. اما شاید در این وانفسای روزگار بتوان عشق را از لای، لالایی های کودکانه یافت .

     تردم مپندار

     ای لیر

     پلنگی بودم به تنگ

     بی رخصت و زلال

     کبوتران را حواله پرواز می دادم

     یادش بخیر

     پدر که بیرقش شیر بود

     و چوقایش زنبیلی از شکوفه های نارس

     و همیشه انگشتانش که در حسرت رکاب

     به تاول می نشست

     یادش بخیر

     دراز دره ها را

     لطف علف پر می کرد

     و خانه ها برشته از محبت کاهگل

     دشت بوی تازگی دبستان می داد

     راه رای بی رمق مه

     لالای کودکانه ای بیش نبود

     ای حرمت حصار معتبر زاگرس

     «خیمه چهل بند اجدادی»

     ای خالک طلائی گندم

     بر بینی کشیده مُنگشت

                 خوش چمن باشی

     خواب صبح ات سبک

      آستینت پُر گُل

    شقیقه هایت شقایق گون

     حنابند کدام

     نامحرمی عروس مادر

     که اینگونه رو گرفته ای

     بر بازتاب حنائی کدامین آتش

     گندمزارت خونی است

     که اینگونه برخلاف خنجر سینه می سایی

     توئی که هیچ گاه نا معطر نگشته ای

     ز پنجه خصم

     و عریانی ات

     آئینه دختران هفت گانه بود

     این باد بدشگون

     چه می بوید از بهار

     که نه نعره ای

                 نه سواری

     و باز یاران ناشادند 

عرض سلام دارم خدمت همه دوستان عزیز. در این پُست می خواهم بپردازم به معرفی کتابی با نام «بوفت پلنگ» از شاعری خوش ذوق از قوم بختیاری با نام  آقای حیاتقی فرخ منش.

پیشگفتار این کتاب توسط آقای دکتر اردشیر صالح پور نوشته شده و در سال 1378 توسط انتشارات آنزان به چاپ رسیده است. آقای دکتر صالح پور در پیشگفتار کتاب می گوید:

دفتری که پیش رو دارید حاصل ذوق و قریحه شاعر جوانی است که بی ادعا و بی تکلف به صمیمیت ایلیاتی اش و به صراحت لهجه ای شیرین که صفای ایل از آن به مشام می رسد و دل انگیزی کلامی به قالب نشسته در ادبیات نه چندان دیر آشنا و دیر زبانی زنده و شفاف به زلالی، جویباران ولایت را همراه با (بغض های جاری کارون) بر بستر ذهن و اندیشه روان می سازد.

(شعر جنوب) مصداق عینی (کارون) است که خروشان و مواج جغرافیای وسیعی را درمی نوردد و در حوزه ای دیرینه و اساطیری همراه با خود، فرهنگ و اصالت ها را جاری می سازد و گه با پیچ و تاب های عمیقش، ژرفایی روح و جان دیاری کهنه را به روایتی سنگین و صبور بر پهنه دشت متجلی می سازد که به بضاعت و برکت آن از هر گوشه اش می توان آبی برداشت و دلی سیراب کرد.

- اما شعر (فرخ منش) از سرچشمه های زلال فرهنگ زاگرس نشینی آبشخور می گیرد. و با عبور از تخته سنگ های «گویا و خموش» حدیت وارگه های کهنی را بازگو می کند که به روایت - «کهنه دالوئی پیر» در سرزمینش نرینه ای نمانده تا چرم گاوی حلال کند....

-گذشته از شعر (هرمز علی پور) و (هوشنگ چالنگی) که خود از سردمداران این سیاق و فرهنگ اند، شعر (فرخ) رایحه ای از جستارهای زبانی و رشحات (قدرت کیانی) شاعر فقید و هم ولایتی و هم تبار (فرخ) که جهان به حسرت و ناکامی واگذاشت را یادآور می کند که در صراحتی موزون و سترگ به تبلوری جسورانه نشسته است و در چنین آمیزه  نوینی است که می توان شعر (فرخ) را به یُمن صفای ایلیاتی و شعوری درد آشنا و رنجی همیشگی منبعث از فرهنگ کوچ زیستی به نومیدی اجتماعی و معاصر نزدیک ساخت و بیانگر آن بود که تسلی نو با دستمایه ای اصیل به سُرایش زبانی تازه، سخن به اشارت دارد وبر جان و زخم های درون نُک می زند تا تجلی بخش سُرایشی تازه باشد و بدینسان است که او در چنین دفتری: «گلوی بغض را می فشارد تا خنده و گلوی ابر را می گیرد تا بهار.....

شعر (فرخ) تلنگری به خموشی (کرناها)ست که به (ساز چپ) گه گاه از سر حسرت و سوزناکی در طلیعه (ورداری) فریادوار، خموشی بلوط و یائسگی مرغزار را به تداعی سواران رفته و با (خورجینی) پر خون باز پس آمده به تعزیت می نشیند و کتیبه های قومی را با خستن گونه های دخترکان همیشه سوگوار به (گریه های جهان) زنگار می بندند و در این میانه دریغ که تنها (آسیاب مرگ به شادی می چرخد)

(بوفت پلنگ) در تلاشی صمیمی و پویا قصد دارد تا پُلی از ترکه های انار و شاخساران بلوط میان فرهنگ دو سوی رود ایجاد کند که حدیث نسل ماست، نسلی که در سرشت و فطرت درونش مناسبات و اصالت های ایلی را نهفته دارد و از یک سو در تلاش و تلواسه تطابق به جهان و معیارهای معصارست. جهانی که تنها به (حاملگی یخچال ها می اندیشد) و مشک چویل و ترانه و عشق و داس را در شمار خاطره ها از یاد برده است و به حسرتی این چنین گاه دلش (گُل بال رودخانه می خواهد و سایه گردو) ......

نسلی که( واخورده از تبار گل ها) ناامیدانه بر تبار انسان ها به امید نشسته است . نسلی رانده از چویل و بُهان و ستاره و پلنگ که گویی همیشه ماری به دلش کشته اند و همه هیمه های ولایت برای گرمابخشی اش کم است.

زبان شعری فرخ در سیالی عبارات به تبلور کلام می نشیند و در همه حال مناسبات زندگی عشایری را فراموش نمی کند و از او دور نمی شود آنجا که : تمامی آبادی سفره ای است که خانه به خانه میگردد یا : در یال های اسبم فرو می روم/ صدای نی لبکی مگر اسبم را بیدار سازد..... و یا (بهان ما توان آن همه باران را نداشت) و همین ویژگی هاست که به شعر (فرخ) صمیمتی محلی بخشیده است و فرهنگ جاری بختیاری را به تلاطم و تکاپو در حنجره شعرش زمزمه می کند و در پگاهی بی خروس می رود تا خورشید را بر شانه ای ایلش بنشاند و امید آن که آفتاب از حنجره شعرش طلوع کند.

    نه روز بزرگی نه روز نیاز             نماند کسی را زمانی دراز

   اگر مرد گنجی و گر مرد رنج       نه رنجت بود جاودانه نه گنج

     «حکیم ابوالقاسم فردوسی»

با عرض سلام و پوزش از این که ادامه مطلب پُست قبلی با تاخیر آماده شد. از دوستان عزیز دعوت میکنم باقی مطلب را مطالعه بفرمایند.

در روز 26 آبان ماه سال 1312 رضا شاه عازم دشت گرگان شد تا در مراسم اسب دوانی شرکت کند. فروغی نخست وزیر و سردار اسعد وزیر جنگ و عده ای از وزراء در التزام او به طرف دشت گرگان حرکت کردند.

صبح همان روز قبل از سفر رضا شاه، استاندار اصفهان و سر لشکر محمد حسین آیرم با شاه ملاقات کردند و مطالبی محرمانه را به استحضار او رسانید. کسی نمی داند که بین آنان چه گذشت اما این را می دانیم که رضا شاه در بین جاده چالوس برخلاف برنامه پیش بینی شده چند ساعتی توقف کرد و به خیال خود منتظر ماند تا توطئه ای که بنا به گزارش آیرم در شرف تکوین بود درهم شکسته شود.

یک روز بعد از مراسم اسب دوانی، سردار اسعد در بابل دستگیر و به زندان قصر در تهران منتقل شد.و به دنبال آن عده ای از خوانین بختیاری مانند علی مردان خان، محمد رضا خان سردار فاتح، محمد جواد خان سردار اقبال و... دستگیر شدند. همچنین حکم توقیف دو تن از خوانین بختیاری یعنی« محمد تقی خان امیرجنگ و امیر حسن خان ایلخان ظفر» با وجود این که نماینده مجلس بودند صادر و به مرحله اجرا درآمد.

در محاکماتی که صورت گرفت علی مردان خان، سردار فاتح، سردار اقبال، شکرا... خان و سرتیپ خان بویراحمدی، آقا گودرز احمد خسروی، امامقلی خان رستم و حسین خان دره شوی به اعدام محکوم شده و احکام صادره در اواخر سال 1313 به مورد اجرا درآمد. چهار نفر از دستگیر شدگان نیز به حبس ابد و چهارده نفر هم به حبس های گوناگون محکوم و تنها هشت نفراز دستگیر شده ها تبرئه شدند.

گفته می شود در گزارش ارائه شده از سوی آیرم آمده بود که: عده ای از تفنگچیان بختیاری به دستور سردار اسعد و سایر سران بختیاری در گردنه چالوس موضع گرفته اند تا رضا شاه را به قتل برسانند. ولی آیا به راستی این قضیه که بیشتر به افسانه شباهت دارد تا حقیقت می توانست واقعی باشد؟؟؟ با وجود دستگاه مخوف پلیس رضا شاه هرگز امکان چنین اقدامی برای سردار اسعد و دیگر خوانین میسر نبود. اگر گزارش آیرم حقیقت داشته و عده ای به نام بختیاری در گردنه ی چالوس دستگیر شده باشند قطعا عده ای مامور تامینات بوده اند که قبلا توسط او به آن جا اعزام شده بودند. واین امر موضوع جدیدی نبوده و در دستگاه پلیس رضا شاهی سابقه ای بس طولانی دارد. مگر در سال 1308 همین مامورین آگاهی نبودند که در لباس اشرار لرستان، امیر لشکر عبداله خان طهماسبی را در گردنه زاغه در ازون به قتل رسانیدند. آن چه مسلم است سناریو این توطئه از قبل بر علیه سردار اسعد و دیگر روسای بانفوذ بختیاری نوشته و پرداخته شده بود . اگر سردار اسعد قصد انجام چنین کاری را  داشت، قیام علی مردان خان بهترین فرصت بود که او می توانست به راحتی نیت خود را عملی سازد.

در واقع باید گفت که دستگیری و اعدام وزیر جنگ و سایر رهبران متنفذ بختیاری جزء برنامه ای بوده که رضا شاه به خاطر تصاحب سهم نفت خوانین بختیاری، از پیش طرح ریزی کرد و در یک فرصت مناسب توانست به دست سرلشکر آیرم به مرحله اجرا درآورد.

علی مردان خان این سرکرده دلیر بختیاری در سپیده دم یکی از روزهای اسفند 1313در زندان قصر اعدام شد. می گویند : وقتی یکی از دژخیمان می خواست چشم هایش را ببندد به آرامی دستمال را از دستش گرفت و گفت: پسرم ! بگذار تا این صحنه جالب و تماشایی را که قطعا مافوق های شما را خوشحال می کند من هم در آخرین لحظات حیاتم به چشم ببینم چرا که تاکنون من شیری را دست و پا بسته در مقابل مشتی شغال ندیده بودم.

سید جعفر پیشه وری از قول یکی از زندانبانان که شاهد اعدام آن راد مرد بختیاری بود می نویسد: در آخرین لحظات که می خواستند خان بختیاری را به چوبه دار ببندند او کلاه پهلوی خود را به نشانه نفرت از رژیم پهلوی مچاله کرد و دور انداخت. و صدای رسایش که می گفت زنده باد ایران و آزادی با صفیر گلوله خاموش شد. و لحظاتی بعد جسم بی جان مردی که دلی چون شیر و عزمی پولادین داشت به پای چوبه دار بر زمین غلطید.

دریا به شکوه چشمانت گره خورده بود

و استواری جنگل

یادآور رشادت تو

آن گاه که به سوی شب تاختی

کهکشان شیری نیزه ات

و خورشید آسمان پیشانیت

هدیه ی تو به فردا بود

کوه آموخت از تو

صبوری را

و رود

پاکی را

ومن در این تکرار نابه گاه

همنفس خاک

به ستایشت

برخاسته ام

«شهاب الدین ایذه ای»

همان گونه که می دانید : بختیاری ها بعد از فتح تهران و خلع محمد علی شاه، اداره کشور را به دست گرفتند و سال ها به عنوان وزیر، نخست وزیر، فرماندار و استاندار حکمرانی کردند. متاسفانه با آغاز جنگ جهانی اول یک سری اختلافات در بین بختیاری ها بروز کرد، اما سرانجام با پایان گرفتن جنگ آرامشی نسبی در منطقه بختیاری حاکم گردید.

در زمان ظهور رضاخان در صحنه سیاست ایران و روابط نزدیک جعفر قلی خان سردار اسعد با او بختیاری ها هنوز ته رنگی از قدرت را در دست داشتند . ولی رضاخان با سیاست خاص خود به تدریج پایه های حکومتش را مستحکم تر کرد. و به فرمان او لشکر جنوب تحت فرماندهی امیر لشکر محمود خان ایرم تشکیل گردید. در همان سال ها و پس از سرکوبی نسبی شورش فارس توسط حکومت، علی مردان خان دست به تشکیل جمعیتی به نام «هیئت اجتماعیه بختیاری» زد و اعلام نمود که برای استیفای حقوق از دست رفته عشایر بختیاری علیه دولت مبارزه خواهد کرد. با به وجود آمدن حرکت های اولیه این جنبش، حکومت که شدیدا نگران شده بود نمایندگان خود را جهت مذاکره به منطقه گرمسیر بختیاری گسیل داشت ولی مذاکرات نمایندگان دولت با علی مردان خان و دیگر خوانین بختیاری به نتیجه نرسید .

در این میان طوایف دیگر بختیاری نیز که از اقدامات رضاشاه ناخشنود بوده و از خطری که از سوی نظام پهلوی کل موجودیت بختیاری را تهدید می کرد به خوبی آگاه بودند به این قیام پیوستند.   در حقیقت می توان گفت که در این برهه از تاریخ خوانین چهارلنگ و هفت لنگ کشمکش های گذشته را از یاده برده و همگی در یک صف و با اتحاد کامل در مقابل حکومت قد علم کردند.

پس از حادث شدن جنگ بین قوای حکومتی و علی مردان خان  در 27 تیرماه 1308 شهر دهکرد به تصرف قوای بختیاری درآمد. با به وجود آمدن این واقعه و همچنین به نتیجه نرسیدن مذاکرات، دولت مصم شد که باتمام قوا این شورش را سرکوب کند. لذا با تدبیری زیرکانه در حالی که علی مردان خان و سایر خوانین مشغول مذاکره مجدد با نمایندگان دولت بودند نیروی هوایی و زمینی عظیمی را به منطقه بختیاری گسیل داشت. که پس از جنگ های بسیار و دلاوری ها ورشادت های بی مثال نیروهای بختیاری، در نُهم مرداد همان سال قوای دولتی توانست با پشتیبانی آتش توپخانه و مسلسل شهردهکرد را از چنگ قوای بختیاری به در آورد. بختیاریها بار دیگر در سه فرسخی دهکرد متمرکز شدند و با نیروهای دولتی به زد و خورد پرداختند اما در برابر آتش بارهای نظامی کارآیی خود را از دست داده و به تدریج متلاشی شدند.

پس از پایان یافتن این جنگ نابرابر بیشتر روسای شورشی مورد عفو قرار گرفتند و «مرتضی قلی خان صمصام» به حکومت بختیاری منصوب گردید. تنها علی مردان خان با عده ای از افراد وفادارش تسلیم نشدند و تا مدت ها سرتیپ تاج بخش و قوای نظامی لرستان تا میانکوه بختیاری وی را تعقیب کردند ولی سرانجام پس از مدتی او نیز تامین گرفت و به میان ایل خود بازگشت. اما رضاخان کسی نبود که از تقصیر این سرکرده رشید بختیاری که منطقه را بر ضد او به آشوب کشیده بود بگذرد . انشاءا... اگر عمری باقی بود  ادامه مطلب را در پُست آینده شرح خواهم داد.

در پناه حق بدرود

 به کجا میرود ایل

با اسبان پریشان کرده یال

که دشت فراخ است و

تاراز بسیار دور

    نه بسیار دور

    انگار همین دیروز بود

   شلیک ناگهانی تفنگ کوچکت

    بر هر چیز

   و تاختنت بر ترکه ی نازکِ چوب

   با ادامه ای از خاک ودود

   سوار خونین سفر!

    نه بسیار دور

   انگار همین دیروز بود

   که تفنگ بر دوش از کوچه گذشتی و

   بر هر چه شب شلیک شدی

   و بر زمینه ی سپیده دمان شکفتی

   چون یک ستاره ی قرمز

   نه بسیار دور

   انگار همین دیروز بود

  «شهاب الدین ایذه ای»

تاریخ کهنسال ایران، شاهد مبارزات و فداکاری های بسیاری از قهرمانان و مردان شجاع و دلیری است که در هنگام خطر از کشته شدن نهراسیدند و بی باکانه به پیشواز حوادث شتافتند و مردانه تا آخرین لحظه حیات از شرف و حیثیت خود دفاع کردند. و سرانجام جان خود را برای رسیدن به اهداف بزرگ، ایثارگرانه از دست دادند.

قوم بزرگ بختیاری هم با آن پیشینه قوی تاریخی و فرهنگی، همواره شاهد رشادت های شیر مردان و زنانی بوده که حاضر به فدا کردن جان عزیز بودند اما هرگز زیر بار ظلم و ستم و تحقیر نرفتند.

لایارد در کتاب جاودانه خود می نویسد: « در مدت طولاني که در بختياري بودم بارها شنيدم که لرها مي گفتند فلان شخص چون شير مي جنگيد. ولي من نمي توانستم قبول کنم که انسان چطور مثل شير مي جنگد تا آنکه آن روز در (جنگ شریفات ) مشاهده نمودم که چگونه بختياري ها بدون ترس و با وجود قلت و کمي نفرات سپاه اعراب شريفات را درهم شکستند و  آن ها  را وادار به فراري بسيار حقارت آميز نمودند».  به قول شاعر گمنام آن زمان:

هزار وپانصد سوار مولا نُهاسون            آعزيز جُلفه سوار زيد اِشکناسُون

کاسمال تو قِر بخور بِنير بِخورزات       وَنده بیِد به سينه اسب،شيخ شريفات

با سیری در تاریخ پر غرور بختیاری، به نام های بسیاری برمی خوریم که هر کدامشان افتخار قوممان هستند اما در این میان نام علی مردان خان بختیاری همچون نگینی منحصر به فرد درخششی ویژه دارد. اویی که در دامان شیر زنی همچون بی بی مریم پرورش یافت.بی بی مریم خود ثمره ازدواج حسینقلی خان ایلخانی و بی بی فاطمه « دختر علی رضاخان کیانرسی» است. او در جنگ جهانی اول به طرفداری از آلمان و عثمانی، بر ضد انگلیس و روس قیام کرد.  آقای وحید دستگردی در قصیده معروف خود تحت عنوان (نوید فتح) در مدح بی بی مریم گفته است:

   ای مریم مسیح دم، ای افتخار ملک                         بازوی جاه، دست شرافت سوار ملک

   گر حکمران تو بودی در اصفهان                                زار این چنین نبود کنون روزگار

   از جای خیز ایل سلحشور بختیار                             بنمای بار دگر، چون بخت یار ملک

   امروز ایل بختیاری فرمانبر تواند                                سرها به کف گرفته برای نثار ملک

   کن تخت شادمانی بیگانه سرنگون                          ای شادی روان زمانه، ای غمگسار ملک

پروفسور گاثوریت استاد کرسی تاریخ و مستشرق معروف امریکایی نیز در مقام تجلیل از بی بی مریم گفته است: این پیرزن برجسته روحی سرکش و فکری مستقل داشت. و در تعیین سیاست بختیاری به ویژه در جنگ جهانی اول نقش مهمی ایفا کرده است.

علی مردان خان این بزرگ مرد قوم بختیاری ثمره ازدواج بی بی مریم با علی قلی خان از طایفه محمود صالح بختیاری است.  علی مردان در کودکی پدر را از دست داد و به ناگزیر همراه با مادرش از خانه پدری به خانه حاجی قلی خان سردار اسعد نقل مکان کرد. و پس از آن که بی بی مریم به عقد فتح ا... خان سردار ارشد درآمد علی مردان هنوز در خانه سردار اسعد و سردار ظفر به سر می برد و در همان جا به مکتبخانه رفت و به دانش آموزی پرداخت.

بعد از دوران بلوغ تا سال 1302 شمسی قمری که طوایف چهارلنگ از قلمرو بختیاری مجزا شدند از زندگی علی مردان خان اطلاعات دقیقی در دست نیست و تنها این را می دانیم که در همین سال، محمد علی خان و علی مردان خان به ترتیب یکی به سمت ایلخانی و دیگری به عنوان ایلبگی طوایف چهار لنگ مصدر کار شدند.

انشاءا... در پُست آینده قصد دارم به طور مفصل و  دقیق به شرح قیام علی مردان خان و توطئه رضاشاه و سرلشکر محمد حسین ایرم بر علیه او و دیگر روسای بانفوذ بختیاری بپردازم.

زنان بختیاری در پایگاه واقعی خود که هدفش گسترش آرمان و منش پارسایی بوده همواره به سختی کوشیده اند. و می توان گفت که آنان ستون فقرات و محور اصلی همه کوشش ها هستند.آنها حتی در صحنه رزم نیز همپای دلیر مردان سرافرازشان با منشی پهلوانی همچو گُردآفرید همواره حضور داشته اند. اشعار قدیمی که از این نبردها باقی مانده آکنده از هم دوشی و برابری زنان با مردان در این نبردهاست . شرایط باز ایلی در بختیاری موجب آن شده که نام زنان و تمجید از آنها در گوشه گوشه اشعار رزمی بختیاری دیده شود . موضوعی که شاید در سایر اقوام و حتی ملل عشایر شرق کمتر صورت پذیرفته است .

دکتر الیزابت مکبن روز در یادادشت های خود که تحت عنوان کتابی با نام «با من به سرزمین بختیاری بیایید» به چاپ رسیده است می گوید: بختیاری ها برحسب سنت عشایری خیلی به خانواده خود دلبستگی دارند و زنان در تمام موارد و حتی مسائل سیاسی مورد مشورت قرار می گیرند و توصیه های آنان معمولا مثبت و مثمر ثمر واقع می گردد. در حقیقت می توان گفت که در فرهنگ مردم بختیاری ارج و بهای فراوانی به موضوع مشورت با زنان گزارده می شود .

زنان بختیاری به مسائل سیاسی کشورشان علاقه زیادی نشان می دهند . و بیشترشان ( زمان نگاشتن یادداشتهای مولف) هوادار رژیم مشروطه هستند و با دیده تحسین و احترام به احمد شاه نگاه می کنند. اما زنان خانواده سلطنتی را به سختی مورد تحقیر و اهانت قرار می دهند و معتقدند که از لحاظ خصوصیات اخلاقی در جهت مخالف آنها قرار دارند. زمانی من از یکی از بی بی ها پرسیدم که آیا موفق شده است با یکی از زنان شاه در تهران ملاقات کند؟ او از این بابت بسیار دلخور شد و اظهار داشت با این که خود او از یک خانواده اشراف است ولی هیچ گاه مایل نیست که با خانم های قاجار معاشرت داشته باشد. آنها طرفدار شرکت زنان در انتخابات و داشتن حق رای همانند زنان اروپایی هستند. هنگامی که پارلمان جدید در تهران گشایش یافت، یکی از خانم ها به من گفت : حالا موقع آن است که ما هم ادعا کنیم که بایست در مجلس شرکت داشته باشیم. و من باید اعتراف کنم که زن های بختیاری استعداد فوق العاده ای در سواد آموزی دارند. این نویسنده در ادامه صحبت های خود می گوید:به نظر من مقام و منزلت یک بی بی در بختیاری به قدری بالاست که مورد غبطه دیگران قرار  گرفتن امری عادی به نظر می آید.. و من به شدت نگران آن هستم  که آزادی بیش از حد برای زنان بختیاری این خطر را در بر داشته باشد که بیش از پیش آنان را به سوی زندگی شهر نشینی سوق دهد. و این امر باعث گردد که  اختیارات و آزادی هایی را که در کوهپایه های بختیاری به دست آورده اند از دست داده و مانند سایر زنان شهرنشین به موجوداتی بیکار و در عین حال ناشاد مبدل گردند.

امروز چهارشنبه 29/خرداد ماه سال 1387 است.وسی و یک سال از  مرگ جان گداز دکتر علی شریعتی می گذرد. دكتر شريعتي اساساً يك متفكر، يك معلم، يك مبلغ، و يك مبارز بود. او به عنوان محصول پاك و مؤمن عصر و زمان خود، كاشف راه و زندگي جديدي بود كه تنها به ايران محدود نمي‌شد، و به همين دليل از ديگر متفكراني كه بر افكار عمومي در ايران تاثير گذاشتند، بسیار متمايز تر بود. دکترشریعتی در جهاني كه به گفتة خود او «زر» و «زور» و «تزوير» در آن حاكم بود، يك انسان استثنائي، يك مرد خدا و یک مدافع حقوق مردم بود. اگر ما سه بُعد آگاهي يعني: تفكّر صحيح، شناخت واقعي و عقيده خالص را اساس انقلاب اجتماعي بدانيم، آن وقت پي مي‌بريم كه نقش دكتر علي شريعتي در انقلاب اجتماعي ايران، يك نقش برجسته بود.

شریعتی با ويكتورهوگو هم عقيده بود كه مي‌گفت:«زماني كه مردم به واقعيت‌ها و تضادهاي اجتماعي آگاه گردند، بيدار شده و مسئوليت‌ها و تعهّدات انساني خود را درك خواهند كرد. بدين ترتيب، هيچ‌كس قادر نيست آنها را از مبارزة قانوني و انقلابي‌شان بازدارد». او عميقاً اعتقاد داشت كه در مقابل چنين تودة آگاهي، نيازي به فرد يا گروه نيست تا خود را به عنوان رهبر تحميل كند و آنها را به عمل برانگيزاند. بلكه به جاي آن خود مردم بسيج شده و دست به انقلاب خواهند زد.

  «گزیده ای از دفترهاي سبز ، دکتر علي شريعتي»

آغازگر شعر بومی بختیاری مردم گمنامی بوده اند که شعرهایشان از سالیان دیرین به طور پراکنده و سینه به سینه به ما رسیده، بی آن که در کتابی مدون شده باشند. اکثر این اشعار به مناسبت جنگ ها و حماسه ها سروده شده اند. و  شاید بتوان گفت نخستین بار مرحوم ایلخانی، حسینقلی خان، غزلی منسجم با لهجه بختیاری سرود که با این مطلع آغاز شد:

                             دُونی ز چه نَزیده اَفتو     یارُم نَو ِریستاده ز خَو

بعدا" ملا ذوالفعلی کرونی یک سلسه اشعار محلی سرود که در بین مردم منتشر گردیده و تاثیر خوبی برجا نهاد. و پس از آن داراب افسر با تاثیر پذیری از او به کار سرایش شعر محلی پرداخت و آن را به حد کمال رسانید. برادر داراب «مهراب افسر» هم آثاری در این زمینه بر جای نهاد که این کار مهراب به سبب وجود خورشیدی فراگیر مانند داراب درخششی نداشت.

در زیر نمونه های از دوبیتی های سروده شده توسط شاعران بختیاری آورده می شود.

   تَش نهاد گوشه دلُم بختُم سیا بید       آرمونُم نی ورا طالم سیا بید

   شور و فریاد تونُم دی نی گرُم جا         نشینُم پا زرد کُه بَنگس کُنم یا

   دیری تو سی دیدنُم نی بو فراموش     یاد تو مِنه دلُم هی اِزنه جوش

   بی بفا ز دلبرت یادی نِکردی              تو کمی ز دیدنَم شادی نِکردی

   تو مون داغ به دلُم تا ری سیا بوم      دشمنون شادی کُنن کور ز تیام بوم

   غرش اور بهار تَر کرد دلامون              زرد کُه فصل بهار وید وانهامون

   «غلامرضا محمدی»

    خوشا روزی که مالمون به جَوَل بید         نوای بُنگ کوگون پا بَغَل بید

   گُل خنده گُرِ لَو گپگپون بید                    منه هر هونه ای کِل و مَتَل بید

   دِلم رَهدَک به ویر مالِ خوون                  نه اِشمارُم شُرنگِ داد و دیون

   تَریده آه و ناله رِی به ما کِرد                 بزید شوخین و جُونم کِرده بیجون

    «ح.حسن زاده رهدار»

به یاد دارم اولین بار در وبلاگ «قلم جنوب» با خبر شدم که آنزان متولد گشت. و وقتی برحسب کنجکاوی اولین شماره های این هفته نامه را مطالعه کردم به وضوح برایم مشخص شد که این هفته نامه آینده ای درخشان خواهد داشت. و الحق هم که آنزان در زمانی بسیار کوتاه توانست جایگاه خوبی در بین نشریه های خوزستانی باز کند. که بی شک این موفقیت مرهون تلاش های خستگی ناپذیر سردبیر و کارکنان این هفته نامه وزین بود. به جرات می توانم بگویم که در این زمان اندک هفته نامه آنزان نقش بسیار موثر و پُر رنگی در شناساندن چهر ه های ادب و هنر قوم بزرگ بختیاری ایفا کرد.

 آقای محسن مرادی در جشن یک سالگی آنزان با این نشریه و خوانندگانش خداحافظی کرد و سردبیری را به آقای علی میلاسی سپرد. بنده از طرف خود و تمامی دوستان وبلاگ نویس از تلاش های آقای مرادی تشکر و قدردانی می نمایم و امیدوارم ایشان هرجا که هستند در پناه ایزد منان همواره موفق و سربلند باشند. 

گزیده ای از صحبت های آقای مرادی در شماره 39 هفته نامه :

یک سال پیش که آنزان کلید خورد می دانستم که قدم در چه راه سختی گذاشته ام . و برایم مبرهن و روشن بود که بسیارند دشواری هایی که قابل پیش بینی نیستند. اما هر چه بود، خوب یا بد گذشت.

آنزان یک سال تمام و بدون وقفه، با همه کاستی ها و کمبود هایش هر هفته زنگ محبت خود را برای مردم خوزستان به صدا درآورد . و در غم و شادی های مردمش شریک بود و آرزوها و خواسته هایشان را انعکاس می داد . آنزان با بضاعت اندک توفیق فراوانی را نمی توانست منتظر باشد، اما آن چه فرا چنگ آورد فراوان تر از آن بود که تصور می رفت. افزایش شمارگان هفته نامه، تقویت بنیه های آن و جلب اطمینان عمومی از جمله دستاوردهایی است که در این مدت کوتاه با تلاش بی وقفه همکاران دلسوز در همه بخش های نشریه به دست آمد . لازم می دانم که در این جا تقدیر و سپاس بیکرانم را تقدیم کنم به دوستان و خوانندگانی که در این یک سال ما را پذیرا شدند و کم و کاستی های و خوب و بدمان را تحمل کردند و پا به پای ما  آمدند. چرا که اگر آنان نبودند اکنون «آنزان» با 39 شماره و 27 ویژه نامه ی شهرستان ها و یک سالنامه نوروزی در 110 صفحه – قبل از یک سالگی – به زیور چاپ آراسته نمی شد. دست همگی شما سروران ارجمند را می فشارم . و آرزوی قلبی ام این است که «آنزان» همچنان در اوج باشد .

تشنه در قامت روح و

در انزوای سکوت

که می هراساند

این پنجره باز

از هیاهوی باد

در تکلم های روشن عصر

در امتداد کناره های چشم

که می تاراند از روشنایی راه

اندوه دیرسالی خویش را  

     محسن مرادی- 31/2/87

   آي مردم عشق را از ايل ما دزديده اند            خوشه چينان خرمن احساس ما را، چيده اند

  اتوبوس زندگی در پیچ و خم جاده که پیچید به ناگاه به افق های به چین نشسته ی رخساره ای رسید که سال هاست در کنج یک نگاه پریشان و خسته، رد ستاره ای  را می گیرد. ستاره ای  که در تار و پود جسم خسته اش همواره به دنبال گم شده ای می گشت. گم گشته ای که روزهایی متمادی، در پریشانی احوال روزگار کسی سراغش نیامده بود. روزگاری که در مظلوم ترین نقطه ی ذهن به گریه افتاده بود. گریه ای که هیچ وقت نشد گوشه ای خلوت آن را به اتمام برساند.

     چه سخت است آموختن...

     ناامیدی های بی پایان

     آزردگی ها

     احساس مغلوب شدن

     لحظه تسلیم و وانهادن

     می خواهی دور شوی

     وانمود کنی اهمیتی ندارد

     ولی نمی توانی

     تو نه یک بازنده

     که یک مبارزی ...

     گاه باید شکست خورد

     تا بشود پیروز شد

     گاه باید گریست

     تا بشود لبخند زد

     ضربه خوردن

     آغاز نیرومندی است

     و تلاشی پیوسته

     در کنار ایمان

     که سرانجام

     نوید بخش پیروزی خواهد بود

           «آن دیویس»

                               حکيم ابوالقاسم فردوسي می فرمایند:

                             بناهاي آباد گردد خراب               زباران و از تابش آفتاب

                            پي افکندم از نظم کاخي بلند       که از باد و باران نيابد گزند

                            بر اين نامه بر سالها بگذرد           بخواند همي هر که دارد خرد

                          نميرم از اين پس که من زنده ام      که تخم سخن را پراکنده ام

                   عکس های که مشاهده می کنید مربوط به همایش شاهنامه خوانی بختیاری

                   سوم فروردین سال ۱۳۸۷ می باشد.

                         افتتاح همایش : نواختن سرود ( ای ایران ) با ویلون

                          آقای امیر آرمین :خوش آمدگویی به حضار

                         کوروش اسدپور : اجرای موسیقی محلی در دو بخش همراه با نوازندگی استاد علی حافظی

                         استاد نورا... مومن نژاد: اجرای مقام های رزمی و بزمی موسیقی بختیاری

                          خانم گرد آفرید : نقالی شاهنامه در بخش رزمی

                         شاهنامه خوان کوچک بختیاری: نیوشا احمدی زاده

        باکلیک بر روی گزینه ادامه مطلب بقیه عکس ها را ببینید:

   امروز روز قصه سازيست

   زير درخت کُنار

   چپي مي نوازند

   و خاطره ها شفاف مي شود

   از گذشته هاي دور

   در عين حالي که بهار است

   وفصل شادماني گُل و ستاره

   بُن آسياب در غمي سُترگ فرو رفته

      غمي بزرگ

   از مرگ شيرزردي از تبار آفتاب.

    باد مي وزد!

   خورشيد پرتو افشاني مي کند!

   آب چشمه کُنار روان است !

                 اما

   ناصر در ميانمان نيست.

   آسمان مملو از کبوتر شده

   کبوترانی سپيد

   که گسترانيده اند بال هاي خود را

  بر سرآسمان آبي مال

   و مي گريند همچو باران بهار

   بر فراز دشت ها

       ......

   مرگ مي بارد

   زرد، سياه، سرخ

   دل مي گريد

   سرخ، خاکستري، سياه

   گويي که مال بهاري به خود نديده!

   گويي که اين فصل

   فصل خزان است.

 طبق روال سال گذشته قصد داشتم که اولين پُست سال جديد را اختصاص دهم به گزارش همايش شاهنامه خواني. ولي متاسفانه فوت يکي از فرزندان برومند بُن آسياب همه مان را دچار غم و اندوهي وصف ناپذير نمود. کسي که طبق وصيت اش در روستای بُن آسياب و در جوار قبر مادربزرگوارش به خاک سپرده شد. و به قول یکی از گران قدر ترین دوستان: حال آن عزیز در جایی خفته است که تپه ماهورهایش به احترام او وسعت می یابند.

 اميد که خداوند متعال روح اين عزيز از دست رفته را قرين رحمت خود قرار داده و به بازماندگانش صبر و تحمل عنایت نماید. 

   بهار با رنگين کماني در دست

   از سمت آفتاب مي آيد

   و در انعکاس صداي زيبايش

   تمام پنجره ها

   با صبح و پرنده آغاز مي شود 

   بهار با تمام زيبايي و لطافتش از راه رسيد. درختان شکوفه دادند و شکوفه ها با همه کوچکي و ظرافتشان نويد تلاش براي به بار نشستن مي دهند.

جلوه زندگي را مي توان در شکوفا شدن بوته خشک باغچه ديد. همان بوته اي که چندي قبل طراوت و شادابي خود را از دست داده بود ولي در زير تازيانه سوز و سرما ايستاد و مقاومت کرد. از او مي شود آموخت: درس چگونه زيستن را.

زندگي يعني تلاش براي فردايي بهتر، زندگي يعني سرآغازي پي در پي که مارا به حقيقت روياهامان نزديک تر مي سازد و آنان که رويا مي بينند همواره جاودان مي مانند.

بهار جشن شادماني زمين و آسمان و آفتاب است و ما ايرانيان مفتخريم که آغاز بهار را جشن مي گيريم.  نوروز که قرن هاست بر همه جشن هاي جهان فخر مي فروشد، از آن رو «هست» که يک قرارداد اجتماعي و يا جشني تحميلي نيست. بلکه نوروز اعلام ماندن و ادامه داشتن و بودن اين ملت بوده و هست . ونشان پيوند با گذشته اي است که زمان و حوادث ويران کننده همواره در گسستن آن کوشيده اند ولي هيچ گاه موفق نگشته اند. و نوروز همواره توانسته رسالت خود را، که زدودن رنگ پژمردگي و اندوه از سيماي پاک مردمان است را با قدرت و عشق و وفاداري انجام دهد.

اميدوارم سال جديد سالي توام با سلامتي و شادي براي تمامي عزيزان باشد. و آرزو دارم که آفريدگار سبزترين روزها دعاهاي ما را پذيرا باشد و ببخشايد با لطف بيکران خود بر ما تمام خطاهامان  را.

خدايا:

در آستانه سال نو آماده ايم که تمام خوب و بد خود را به تو بسپاريم و تمنا داريم تا يک يک نفس هاي درون مان را که سد راه خدمت به تو و همنوعانمان است را برطرف کني و قدرتي عنايت فرمايي تا از اين پس فقط بنده تو باشيم نه هيچ کس.

                                           « سال نو مبارک»

                                    هر روزتان نوروز و نورزتان پيروز

شعردر بختياري به علت عدم فرهنگ کتابت و به خاطر نوع زيست و موقعيت اجتماعي و طبيعي خاصي که داشت تا دوره هاي اخير تکيه گاه و نماد بزرگي نداشت . اشعار عاشقانه کوچ واسب و تفنگ و شقايق و عطر آوازهاي ايل همگي متعلق به شاعران گمنامي است که اشعار آنها سينه به سينه حفظ شده تا به ما رسيده. شاعراني که نه خواندن و نوشتن مي دانستن و نه وزن و قافيه، آن ها تنها عاشق بودند  و عشق سرچشمه همه دانش هاست. آري شعر اين گونه در ايل من زاده شد بي نام ونشان. تا آن جا که اگربراي تورق تاريخ اين نوع ِ ادبي، پشت سرمان را نگاه کنيم بسا فقط با نام «داراب افسر بختياري » مواجه مي شويم. ولي آيا به راستي او تنها شاعر بختياري بود؟؟؟ در پاسخ بايد بگويم خير، بودند شاعراني بسيار که متاسفانه نتوانستند چو داراب مهري بر کتابي زنند که ماندگار باشد.

کتابت و فرهنگ از آن مدرنيت و سکونت دائمي است و بختياري که همواره از راه گله داري، کوچ و نظامي گري طي حيات کرده بود فقط به همان فرهنگ شفاهي قناعت مي کرد و بس. اما در این راه گرچه دير آمد ولي با دستاني پُر آمد. ظهور شعر نو تقريبا با شروع دوره کتابت و تحصيل به معناي امروزي آن در بختياري همزمان مي شود. و در طي دهه هاي گذشته، شاعران جدي و تاثير گذاري در سطح ملي از ميان اين قوم بزرگ به پا خواستند. تا آن جا که «موج ناب» به عنوان يک حرکت ماندگار در تاريخ شعر نو دستاورد کلام شاعران همين قوم است .

 معماران نخست اين نهضت ادبي همگي بختياري و اهل مسجدسليمانند. (هرمز علي پور، حميد کريم پور،يارمحمد اسدپور،سيروس رادمنش وسيد علي صالحي) وبه قول رادمنش: فيروزه ي ميزاني که هميشه حقش خورده شد. اينان توانستند با حرکتي پرجوش بسياري از شاعران ايراني نيمه دوم دهه پنجاه را تحت تاثير خود قرار دهند.

می توان گفت:شعر ناب با افرادي پا به ميدا ن گذاشت که هر كدام صاحب شاخص هایي بودند كه جمعيت ناب را متكامل و قابل عرضه مي كرد .

در اين پُست مي خواهم شاعرِ زاده بُن آسياب سيروس رادمنش را به آنان که نمي شناسنش معرفي کنم. اويي که با تمام توانايش در شعر هنوز براي خيلي ها ناشناخته مانده است. کسی که در شكل گيري موج ناب ، اين نخستين حركت مستقل پس از شعرسپید شاملویی به زعم خيلي از صاحب نظران نقش به سزا ي داشته است . 

رادمنش در خصوص شعر ناب مي گويد: شعر ناب علاوه بر اينكه به مسائل ساختاري توجهي بسيار جدي دارد ، يك شعر انديشه نگر است  و وجه اختلاف ما با مدرنيزم پيش از خود از قضا اين است كه ما كار خود را بر خلاف آنها هستي مند ، لمس پذير  و غير مصنوع مي دانيم .

هميشه براي من این مسئله جاي سوال داشت که چرا شاعر توانایی مثل رادمنش تاکنون شعرهايش را به زیر چاپ نبرده است؟ تا اين که چندي پيش درپی خواندن يکي از مصاحبه هایش پاسخ خود را يافتم. رادمنش در پاسخ به اين چرا؟؟ مي گويد: بعضي تأثيرات در دوره ي جواني پروفيلي رخته ناپذير در اندرونه ی آدمي به جا مي گذارند . حقيقتن من به اين وجه ياد شده هم فكر كرده ام ؛ اما به طور كلي وقتي حافظ را مي خوانيد يا وقتي به هولدرلين فكر  مي كنيد كه متأخرترين شعرهاي او احتمالا از مرز 1810 م  نمي گذرد ، بعد از حدود 200 سال توسط كسي چون  هايدگر معرفي مي شود ، هنرمند به خودش مي گويد : من اگر شاعر باشم كارهاي من ، خود ، توسط ياران و آينده گانم گرد خواهند آمد . در اينجا من دوباره اين پاره ي هانري ميشو را تكرار مي كنم كه : گرد آر ، آنگاه پخش كن . بخشي از آينه ي گيتي باش .

او درخصوص ارتباطش با شعر ناب مي گويد: من بدون شعر ناب ، يعني يك تزه كه پيش از مرگ برادرش او را بر صخره گان بلند به عمق تاريك اژه پرتاب مي كنند . اما شعر ناب بدون من ، هميشه هست .

جهت اطلاع علاقمندان عرض کنم که  اخيرا گفتگوي محسن مرادي «سردبير هفته نامه آنزان»با سيروس رادمنش در شماره 30 اين هفته نامه به چاپ رسيده که مصاحبه اي جالب و خواندني است. به قول آقاي مرادي : گفتن از سيروس شعر ناب خود حکايتي دارد.حکايتي از شعر ناب و موسيقي مدرن. و سخن گفتن از او يد طولاني مي خواهد زيرا که او شاعري عارف و عاشق است که تمام هم وغمش شعر است و بس. تا آن جا که مي گويد: اي، مثل آن کلام نمي دانم.

   در كجاي دل است

   او كه مينا‌هاي شكسته را به ياد مي‌آورد

   و طوفان آبگينه را

   در طرحِ هزار دستانه‌ي آن قُمريانم

   كه رفتند و شايد نمي‌دانستند

   كه من نيز

   به هر رفتني ، "مشايعت مرگ خود " مي‌گشتم

   حالا :

   در كجاي دل است

   او كه مي‌خواهد

   پراشيده‌هاي رنگ و رنگ را

   در بندهاي جان ؛                                            

   مثل رخت و بخت

   كه سياه : بر زين‌هاي نو عروسان مرگ !

   ـ به راستي چه مي‌خواهد ؟!

   سيروس رادمنش 9/10/81

« روستاي بُن آسياب - خانه پدري سيروس رادمنش- دي ماه 1386-»

قوم بزرگ ما، اولاد همان گهواره کهن، شاهنامه کبير است . تاثير شاهنامه آن هم به صورت شفاهي و سينه به سينه بر اين ايل به حافظه ي تاريخي بدل شده است. زيرا حيات حماسي، سرود حماسي مي طلبد. شاهنامه زنده کننده نام از ياد رفته ايران و سرزمين پارس است. درشاهنامه مجموع خصايل انساني و احساسي جمع است. و جمع اين دو با هم مجموعه زيبايي مي سازد که بختياري به آن عشق مي ورزد. و درک شاهنامه را با کلمات سحر آميز و اهورايي فردوسي براي او بسيار آسان و دلچسب مي کند. و چنين مي نماياند که هر چه در دل بختياري چون جويباري لطيف جاري است بر زبان فردوسي چون باران بهاري باريدن گرفته است.

به هر حال ما چه شاهنامه را اثری صرفا ملی – حماسی بدانیم و چه برای آن رنگ و بوی مذهبی تصور کنیم اين کتاب از جمله پر طرفدارترین کتاب ها در میان مردمان بختياري بوده و هست . و استقبال از شاهنامه به عنوان نمونه عالی ادبیات، ذوق ادبی و شوق مطالعه بختياري را ثابت می کند.

محمدعلی فروغی مي گويد: شاهنامه فردوسی هم از حيث کميت و هم از جهت کيفيت يکي از بزرگترين آثار ادبيات و نظم فارسی و بلکه مي توان گفت يکی از شاهکارهای ادبی جهان است، و اگر من هميشه در راه احتياط قدم نمي زدم، مي گفتم که شاهنامه معظم ترين يادگار ادبی نوع بشر است. و نخستين منت بزرگی که فردوسی بر ما دارد احيا و ابقای تاريخ ملی ماست. هرچند جمع آوری اين تاريخ را فردوسی نکرده و عمل او تنها اين بوده است که کتابی را که پيش از او فراهم آمده بود به نظم آورده ، وليکن همين فقره کافيست که او را زنده کننده آثار گذشته ايرانيان به شمار آوريم.  چنان که خود او اين نکته را متوجه بوده و فرموده است: " عجم زنده کردم بدين پارسی " و پس از شمارهء اسامی بزرگانی که نام آنها را ثبت جريدهء روزگار ساخته می گويد:

چون عيسی من اين مردگان را تمام       سراسر همه زنده کردم به نام

در دوران هاي گذشته در تمام سيزده روز نوروز در اکثر نقاط سرزمين بختياري شاهنامه خواني وجود داشت . ولي اکنون بختياري ها در روزهاي معيني در بعضي از نقاط گرد هم مي آيند و با خواندن شاهنامه اين آيين کهن را ارج مي نهند.  يکي ازبزرگ ترين اين گردهمايي ها، همايش شاهنامه خواني 3 فروردين در روستاي سيميلي است . اين همايش توسط شيفتگان شهنامه و فردوسي برگزار مي گردد که تاکنون مورد تشويق و حمايت ساير اقوام و طوايف بختياري و نيز حمايت بنيادهاي شاهنامه خوان در تهران و خراسان قرار گرفته است. يکي از ويژگي هاي شاهنامه خواني در اين همايش آن است که شاهنامه خوانان در ميان اشعار شاهنامه گاه در جاهاي مناسب پاره سرودهاي محلي به زبان بختياري را که در وصف بزرگان، رهبران ايلي و دلاوران سروده شده است را با آواز گاگريو مي خوانند. همچنان که در گذشته مرسوم بوده است و  اين سبک شاهنامه خواني در طوايف ديگر بسيار کم به کار رفته است .

با توجه به نزديک شدن به زمان برگزاري همايش شاهنامه خواني بر آن شدم تا با آقاي امير آرمين يکي از دست اندرکاران اين همايش گفتگويي کوتاه و صميمي داشته باشم . اميد که مورد توجه دوستان عزيز قرار گيرد. ( لطفا بر روي گزينه ادامه مطلب کليک کنيد)

بختياري سرزمين افسانه اي ايران است. که  داراي فلکلوري بسيار غني است. قوم بختياري يکي از بزرگترين و اصيل ترين اقوام ايران زمين به شمار مي آيد. و خاکش مابین چهارمحال و فارس و لرستان و خوزستان واقع است.

خانم دکتر اليزابت مک بن رُز در کتاب «با من به سرزمين بختياري بيائيد» ترجمه شادروان مهراب اميري مي نويسد: در درون کوهستان ها نژادي است از آهن، مردماني دلير و بي باک، با اعتماد به نفس، در جستجوي آزادي، و هميشه در تکاپوي تسخير سرزمين هاي بزرگ .

كنت دو گبينو (سفير ناپلئون سوم در دربار ناصر الدين شاه قاجار ) در خاطراتش مي نويسد: «زماني كه در بندر بوشهر از كشتي پياده شدم ازنديدن قيافه هايي شبيه به هخامنشي ها و ساساني ها كه ايران كشورشان بود و در كتابها خوانده ودر موزه ها عكس هاي آنها را ديده بودم تعجب کردم! و تا زماني كه وارد منطقه بختياري ها نشده بودم اين مسله ذهن مرا به شدت به خود مشغول كرده بود. ولي زماني كه وارد منطقه بختياري شدم هم سيماي هخامنشي ها و ساسانيان را مشاهده نمودم و هم البسه ايرانيان باستان را بر تن زنان و مردان بختياري ديدم . و اعتقاد من بر اصيل بودن و خالص بودن نژاد آريايي آن ها محكم تر شد».

جورج ويــلسن نيز در يــادداشت هاي خود مي نويسد: «در تحقيقات انسان شناسي كه دكتر يانگ رييس بيمارستان مركزي مسجد سليمان به عمل آورد به اين نتيجه رسيد كه كليه فاكتورهاي مدرن انسان شناسي وقوم شناسي نظير استخوان بندي جمجمه و تجزيه خون وگويش زبان دلالت بر آن دارند كه نژاد و تبار بختياري ها و لرها از نژاد آريايي بوده و آنان به علت سكونت در كوه هاي زاگرس و همچنين ناتواني وعدم دسترسي متجاوزين شرقي و غربي به محل زندگيشان توانسته اند نژاد خالص خود را حفظ کنند» .

شايان ذكر است كه اين موضوع در سال 1915 نوشته شده و پس از آن هم با پيشرفت ومدرنيزه شدن رشته هاي مختلف علم و پيدايش فاكتورهاي مدرنتر وپيشرفته تر در علومي نظير ژنتيك و.... هر گونه شك وترديد در اين خصوص از ميان رفته است.

سر اوستين هنري لايارد (معاون وزارت خارجه انگليس در زمان نخست وزيري گلادستون ) در سفرنامه خود اين چنين مي نويسد: « بختياري ها و لرها با يك لهجه محلي ايراني كه به زبان لري معروف است صحبت مي كنند .اين لهجه بدون اين كه لغات تركي و عربي وارد آن شده باشد، يك گونه لهجه تحريف شده فارسي قديم است كه بختياري ها آن را حفظ كرده اند. اين لهجه كه واقعا همسان با زبان مردم ايران باستان است بيشتر به زبان شاهنامه شباهت دارد. بختياري ها از نژاد اقوامي هستند كه در اعصار گذشته در اين منطقه از جهان سكونت گزيدند و از نژاد خالص ايراني مي باشند. آن ها به خاطر قدرت جسماني و خصوصيات اخلاقي از نژادي ممتاز هستند. مردها، داراي قامتي بلند واندامي متناسب وهيكلي قوي و زن ها داراي زيبايي استثنايي و اندامي رعنا، که در سنين جواني تقريباُ مثل زن هاي انگليسي قشنگ و جذاب مي باشند. اگر چه مردهاي بختياري غالباُ داراي يك حالت تند خويي مي باشند ولي در پاره اي از موارد يك نوع عطوفت و مهرباني در آنهاديده مي شود كه ظاهراُ ازخصوصيات نژادي آنها سرچشمه مي گيرد. اين مردم هميشه با يكديگر و يا با حكومت ايران در جنگ و ستيز مي باشند».

همانگونه که مي دانيد تنها يک سوم از بختياري ها کوچ نشين اند و بقيه عمدتاً در مراتع مناطق به صورت جوامع استقرار يافته به کشاورزي مشغولند.

  کوچ سالانه ايل بختياري از مراتع و چراگاه هاي مناطق سردسير استان چهار محال و بختياري به طرف نواحي جنوب کشور يعني استان خوزستان بين 4 تا 6 هفته به طول مي انجامد. اين کوچ جابه جايي جمعيتي بسيار گسترده و مثال زدني از مقاومت زن، مرد، پير و جوان به همراه هزاران رأس دام است که از 5 مسير مختلف، سخت ترين و صعب العبورترين مناطق کوهستاني را پشت سر مي گذارند تا به مراتع و چراگاه هاي جديد برسند. و از آن جايي که آنان در جريان کوچ بايد از ارتفاعاتي که گاه بلندي آن به 3 هزار متر و بيشتر هم مي رسد بگذرند، مي بايست زمان کوچ خود را با نهايت دقت انجام دهند تا مبادا در طول راه دچار برف زودرس، سيلاب رودخانه هاي کوهستاني و نبود چراگاه و مراتع شوند.

سابق بر اين در جريان کوچ تلفات زيادي بر انسان و دام وارد مي شد.در سال هاي اخير با اقدام دولت در ايجاد پل، هموار کردن مسير کوچ ايل و ساختن مراکز تغذيه دام در طي مسير، شمار تلفات جاني و مالي به شدت کاهش يافته است. ولي متاسفانه طرح سکني دادن عشاير کوچ رو که به شدت هم دنبال مي شود . رفته رفته مي رود تا از کوچ زيباي ايلمان فقط نام و خاطره اي برجاي بگذارد و بس.  

تا به حال هيچ از خودت پرسيده اي رشته روح چه وقت گسسته مي شود و چشمها چه وقت براي هميشه از اشياء و طبيعت خداحافظي مي کنند

چقدر غم انگيز است، وقتي که تازه گل هاي باغچه مي توانند تو را به نام صدا کنند. وقتي که تازه پنجره فردا را پيدا کرده اي و مي داني که چگونه بايد به پرندگان فکر کرد و چگونه بايد روزهاي جهل آلود گذشته را به جبران نشست. صدايت کنند، سرد و قاطع . و تو حتي فرصت نکني که چمدان هايت را ببندي و خودت را درآينه ببيني .  کلمات و واژه ها در دهانت گم میشوند. و تو نمیتوانی دستی برای وداع به سوی فرزندانت تکان دهی .

 اندوه! که مرگ دمادم بر دل خوشي ها فرود مي آيد اما دستهاي بي اعتنا هرگز برودت و سرديش را احساس نمي کنند. 

آري پدرجان

چندين بهار است که تو را نديده ايم

چندين بهار است که خانه را با رايحه دستهايت

روشن نکرده اي

تويي که در عین ناباوری، در یک صبح سرد زمستان به قصد خوابی کوتاه چشمانت را بستي و هرگز بيدار نشدي.

تويي كه لبخندت باران بود و نگاهت خورشيد، و روياندي مان همچو سرو در جنگلي از فولاد.

و تو که ترکه به اسبت زدی و رفتی

تا ستاره را

به تیره ترین شب تقدیر بسپاری!

چوپانان دل برشته کوهستان

اندوهت را ترانه می کردند .

دیریست دره های دهان گشاد، خاموشند

و از همین جاده ها که تو را تا صبح علی الطلوع بدرقه می کردند

نرینه ای خبر از بارش باران نیاورده است.

از دور که نگاهت می کردم سنگ چین امامزاده ای بودی

که کفر هیچ رهگذری آلوده اش نکرده بود .

دیشب که ماه بر نیامدی

کرناها را برافروختند و دهل ها را کوفتند

سپیده دم که عاشقت یافتیم

در شیب صخره ها جوباری از گل سرخ می لغزید !

تو سپیدار مردی بودی

که امنیه ها یاغی ات می خواندند

بی آن که بدانند شانه ات آبشخور گوزن های هراسان است.

     بَر کُنده ي تمام درختان جنگلي

     نام تو را به ناخن برکندم

     اکنون تو را تمام درختان

      با نام مي شناسند

     نام تو را به گرده ي گور و گوزن

     با ناخن پلنگان بنوشتم

     اکنون تو را تمام گوزنان زرد مويي

     با نام مي شناسند

     ديگر نام تو را تمام درختان

     گاه بهار زمزمه خواهند کرد

     و مرغ هاي خوش خوان

     صبح بهار نام تو را

     به جوجه هاي کوچک خود ياد خواهند داد

     اي بي خيال مانده زمن دوست

     ديگر تو را زمين و زمان

     از برکت جنون نجيب من

     با نام مي شناسند

     اي آهوي رمنده ي صحراي خاطره

     در واپسين غروب بهار

     نام مرا به خاطر بسپار

«تصاویراز : روستاي بُن آسياب دي ماه 1386»

     امروز،

     واژه ها، آغازها

     آرزوها، آوازها

     و چشم انتظاري هاي

      ديروز و امروز را

     قسمت مي کنم

     و فردايم  را

     در دشت هاي سرسبز تو مي بينم

     با تار و پودي از خاطرات دور.

امروز نخستين سالگرد تولد توست . تولدي که براي من هم «تولدي دوباره» بود.

تولد تو، به يادآوردم که تا نکوشي در نمي يابي و تا به حقيقت نکوشي، نکوشيده اي . تنها مانع، ديوار بلند ذهن توست، پس به ناتوان بودن مينديش و باور کن که ميتواني.

 تولد تو به يادم آورد که تنها راه رسيدن به رنگين کمان، گذرگاه دل است. و در ژرفاي دل ما مزرع بذري است که با انوار طلايي خورشيد حقيقت و با يکدلي و صداقت به بار مي نشيند.

تولد تو به يادم آورد که بيابم سعادت و آرامش را در طبيعت، در اتحاد و همدلي، در عشق و ايثار و در پاسداري از  ارزش هاي کهن ايل هميشه سرفراز بختياري.

با افتخار مي گويم که در اين زمان اندک، يافتم دوستاني: به لطافت گل هاي سرخ دشت هاي سرسبز «بُن آسياب» و قلب هايي، به پاکي و زلالي آب «چشمه کُنار». و اميد دارم که به لطف وياري خدا و در کنار بقيه دوستان همتبار و هم مرام بتوانم سهمي در جهت اعتلاء و شکوفايي فرهنگ غني بختياري داشته باشم .

    به مناسبت اولین سالگرد تولد وبلاگ بُن آسياب

     تقدیم به دوستان عزيز:

     دوستي

     فراتر از

     مجموعه ي خاطرات است؛

     دوستي

     زمان و مکان را در مي نوردد

     نياز را پيش بيني مي کند

     وبه شتاب حمايت مي کند

     مي گويد:

     - تو را به پاس آن چه هستي مي پذيرم

     ناکامي هايت را درک مي کند؛

     دوستي

     حامي و پرورنده است

     بي نیاز قدرداني،

     در لحظه هاي آرامش و پريشاني

     هر دو

     حضور دارد

     دوستي،

     عشقي است براي تمام فصول

       (جسيکا جوردن)

        از اینجا هم بار می کنیم

          تی به ره

        ای بی بازگشت.

          مندیر تو،

        از اولین لحظه ی دیروز

           تا....

        خدا می داند؛

        وسعت روبروی "بهونِ" امروزمان هم،

        اتوبان مدرنیته!!شد.

            فردا؛

        قرارمان سر چهار راه !

        چراغ قرمز، با جبر انتظار؛

           و من

        باز هم مندیر تو.

          راستی!

        "قاسم"هم بزهایش را فروخت

           و بُهون

        در وسعت بی نشان کوچه 

        حصاری شد...